5. Sınıf Sosyal Bilgiler 3. Ünite Konu Anlatımı
Bu ünite, ülkemizin kurtuluş mücadelesini ve Cumhuriyet’in kuruluşunu anlatır. Mustafa Kemal Atatürk’ün önderliğinde verilen Milli Mücadele, Türk tarihinin en önemli dönemlerinden biridir.
1. Osmanlı Devleti’nden Cumhuriyet’e
Osmanlı Devleti 600 yılı aşkın süre hüküm sürdü. Ancak 19. yüzyılın sonlarında ve 20. yüzyılın başında devlet güçsüzleşti.
Osmanlı’nın Zayıflama Nedenleri:
• Savaşlarda alınan yenilgiler
• Kapitülasyonlar (yabancılara verilen ekonomik ayrıcalıklar)
• Milliyetçilik akımlarının yükselmesi
• I. Dünya Savaşı’na girmesi ve yenilmesi
I. Dünya Savaşı’ndan sonra Osmanlı Devleti Mondros Ateşkes Antlaşması’nı imzalamak zorunda kaldı (30 Ekim 1918). Bu antlaşma ile Osmanlı ordusu dağıtıldı, silahlarına el konuldu ve önemli yerler işgal edildi.
2. Mustafa Kemal Atatürk’ün Hayatı
Mustafa Kemal 1881 yılında Selanik’te doğdu. Babası Ali Rıza Efendi, annesi Zübeyde Hanım’dır.
Önemli Dönüm Noktaları:
• 1893’te Askeri Rüştiye’ye girdi.
• 1902’de Harp Okulu’nu, 1905’te Harp Akademisi’ni bitirdi.
• I. Dünya Savaşı’nda Çanakkale Savaşı’nda büyük başarı gösterdi. “Çanakkale geçilmez” sözüyle tarihe geçti.
• 1919’da Samsun’a çıkarak Milli Mücadele’yi başlattı.
Mustafa Kemal, “Ya istiklal ya ölüm” parolasıyla yola çıktı ve Türk milletini bağımsızlık mücadelesine çağırdı.
3. Milli Mücadele’nin Başlaması
19 Mayıs 1919 Mustafa Kemal’in Samsun’a çıktığı tarihtir. Bu tarih Milli Mücadele’nin başlangıcı kabul edilir.
Önemli Kongreler:
• Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919): “Milletin istiklalini yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır.”
• Erzurum Kongresi (23 Temmuz 1919): Doğu illerinin haklarını savundu.
• Sivas Kongresi (4 Eylül 1919): Tüm yurttan temsilciler katıldı. Milli birlik sağlandı.
• TBMM’nin Açılması (23 Nisan 1920): Ankara’da Türkiye Büyük Millet Meclisi açıldı. Mustafa Kemal ilk Meclis Başkanı seçildi.
4. Kurtuluş Savaşı’nın Önemli Cepheleri
1. Doğu Cephesi:
• Ermenilere karşı kazanıldı.
• Gümrü Antlaşması imzalandı.
2. Batı Cephesi (Yunan Cephesi):
• Yunan ordusu İzmir’den başlayarak ilerledi.
• İlk İnönü Savaşı ve İkinci İnönü Savaşı kazanıldı. Mustafa Kemal’e “Gazi” unvanı verildi.
• Büyük Taarruz (26 Ağustos 1922): Başkomutan Mustafa Kemal önderliğinde başlatıldı.
• Başkomutan Meydan Muharebesi (Dumlupınar): Yunan ordusu büyük yenilgi aldı.
• 9 Eylül 1922’de İzmir düşmandan kurtuldu.
3. Güney Cephesi:
• Fransızlara karşı mücadele edildi. Adana, Antep, Urfa ve Maraş kahramanlıklarıyla kurtuldu.
5. Zafer ve Cumhuriyet’in İlanı
• 26 Ağustos – 9 Eylül 1922 Büyük Zafer ile Kurtuluş Savaşı askeri olarak kazanıldı.
• 24 Temmuz 1923 Lozan Barış Antlaşması imzalandı. Bu antlaşmayla Türkiye’nin bağımsızlığı resmen tanındı.
• 29 Ekim 1923 tarihinde Cumhuriyet ilan edildi. Mustafa Kemal Atatürk ilk Cumhurbaşkanı seçildi.
6. Atatürk’ün İlke ve İnkılapları
Cumhuriyet’in kurulmasından sonra Atatürk birçok inkılap yaptı:
• Saltanatın kaldırılması
• Hilafetin kaldırılması
• Harf İnkılabı (Yeni Türk Alfabesi)
• Kadınlara seçme ve seçilme hakkı
• Medeni Kanun
• Kılık kıyafet inkılabı
• Soyadı Kanunu
Atatürk’ün temel ilkeleri: Cumhuriyetçilik, Milliyetçilik, Halkçılık, Devletçilik, Laiklik, İnkılapçılık
Atatürk’ün Sözleri
• “Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir.”
• “Yurtta sulh, cihanda sulh.”
• “Muhtaç olduğun kudret, damarlarınızdaki asil kanda mevcuttur.”
Etkinlik Önerileri
1. 19 Mayıs, 23 Nisan, 30 Ağustos ve 29 Ekim tarihlerini ailece kutlayın.
2. Mustafa Kemal’in hayatını timeline şeklinde çizerek anlatın.
3. “Atatürk’ün en sevdiğiniz sözü nedir?” konulu kısa yazı yazın.
4. Büyük Taarruz’un harita üzerinde nasıl ilerlediğini işaretleyin.
Değerlendirme Soruları
1. Milli Mücadele ne zaman ve nerede başladı?
2. TBMM ne zaman açıldı? Önemi nedir?
3. Büyük Taarruz’un sonuçlarını yazınız.
4. Lozan Antlaşması’nın önemini açıklayın.
5. Cumhuriyet ne zaman ilan edildi?
Özet
Milli Mücadele, Türk milletinin bağımsızlığı için verdiği büyük bir mücadeledir. Mustafa Kemal Atatürk’ün önderliğinde, aziz şehitlerimizin ve kahraman gazilerimizin fedakarlığıyla zafer kazanılmıştır. 29 Ekim 1923’te Cumhuriyet kurulmuş ve Türkiye modern bir devlet hâline gelmiştir.
Bu üniteyi iyi anladığınızda hem tarihimizi hem de Atatürk’ün bize bıraktığı mirası daha iyi kavrayacaksınız. “Atamızı anlamak, O’nu sevmek ve O’nun ilkelerine bağlı kalmak” hepimizin en önemli görevidir.
