- Sınıf Fen Bilimleri Konu Anlatımı
Ünite 3: Canlıların Yapısına Yolculuk
Konu: Destek ve Hareket Sistemi
Merhaba sevgili öğrenciler! Bugün vücudumuzun ayakta durmasını, hareket etmesini ve organlarımızı korumasını sağlayan çok önemli bir sistemi öğreneceğiz: Destek ve Hareket Sistemi.
Bu sistem olmasaydı ne olurdu hiç düşündünüz mü? Ayakta duramaz, yürüyemez, koşamaz, hatta oturamazdık. Organlarımız da korumasız kalırdı. Gelin bu muhteşem sistemi yakından tanıyalım.
- Destek ve Hareket Sistemi Nedir?
Destek ve hareket sistemi, vücudumuza şekil veren, bizi ayakta tutan, organlarımızı koruyan ve hareket etmemizi sağlayan sistemdir. Bu sistem iki ana kısımdan oluşur:
- İskelet Sistemi (Destek kısmı)
- Kas Sistemi (Hareket kısmı)
Bu iki sistem birlikte çalışarak vücudumuzu hem destekler hem de hareket ettirir. Bu yüzden onlara birlikte “Destek ve Hareket Sistemi” diyoruz.
- İskelet Sistemi
İskelet sistemi, vücudumuzdaki kemiklerden oluşur. Yetişkin bir insanın vücudunda yaklaşık 206 kemik bulunur. Bebeklerde bu sayı daha fazladır çünkü bazı kemikler zamanla birleşir.
İskeletin Görevleri:
- Vücuda şekil verir ve destek sağlar.
- İç organları (kalp, akciğer, beyin gibi) korur.
- Kaslarla birlikte hareket etmemizi sağlar.
- Kan hücrelerinin üretildiği yerdir (kemik iliği).
- Vücuda mineral deposu görevi görür (özellikle kalsiyum ve fosfor).
İskeletin Başlıca Bölümleri:
a) Baş İskeleti
- Kafatası kemikleri beyini korur.
- Çene kemiği konuşmamızı ve çiğnememizi sağlar.
b) Gövde İskeleti
- Omurga (bel kemiği): Vücudun ana destek sütunudur. 33 omur kemiğinden oluşur.
- Kaburga kemikleri: Kalp ve akciğerleri koruyan kafes şeklindedir (12 çift kaburga).
- Göğüs kemiği (iman tahtası).
c) Üye İskeleti (Kollar ve Bacaklar)
- Kol kemikleri: Pazı kemiği, ön kol kemikleri, el bileği ve parmak kemikleri.
- Bacak kemikleri: Uyluk kemiği (vücudun en uzun ve en güçlü kemiği), kaval kemiği, baldır kemiği, ayak bileği ve parmak kemikleri.
- Kemiklerin Yapısı
Kemikler canlı dokulardır. İçlerinde kan damarları ve sinirler bulunur. Kemiklerin dış kısmı sert, iç kısmı ise süngerimsi yapıdadır. Bu yapı hem sağlam hem de hafif olmalarını sağlar.
Kemiklerin büyüyüp gelişmesi için:
- Kalsiyum
- Fosfor
- D vitamini
çok önemlidir. Bu yüzden süt, yoğurt, peynir gibi besinleri düzenli tüketmeli ve güneş ışığından faydalanmalıyız.
- Eklemler
Kemiklerin birbirine bağlandığı yerlere eklem denir. Eklemler olmasaydı kemiklerimiz tek parça gibi olur ve hareket edemezdik.
Eklem çeşitleri:
- Oynamar eklemler: En fazla hareket eden eklemlerdir. (Omuz, kalça, dirsek, diz)
- Yarı oynar eklemler: Az hareket eder. (Omurgadaki omurlar arası)
- Oynamaz eklemler: Hiç hareket etmez. (Kafatası kemikleri)
- Kas Sistemi
Kaslar, kemiklere yapışarak onları hareket ettiren yapılardır. Vücudumuzda 600’den fazla kas bulunur.
Kas Çeşitleri:
- İskelet kasları (Çizgili kaslar): İsteyerek çalıştırdığımız kaslardır. Kol, bacak, yüz kasları bu gruptandır.
- Düz kaslar: İstemsiz çalışan kaslardır. Mide, bağırsak, damar duvarlarında bulunur.
- Kalp kası: Sadece kalpte bulunur. Hem çizgili hem düz kas özelliği gösterir ve hiç yorulmadan çalışır.
- Kaslar Nasıl Çalışır?
Kaslar kasılıp gevşeyerek çalışır. Bir kas kasıldığında karşısındaki kas gevşer. Örneğin kolumuzu bükerken pazı kası kasılır, arka kol kası gevşer. Bu karşılıklı çalışmaya antagonist çalışma denir.
Kaslar kemiklere kiriş adı verilen yapılarla bağlanır.
- Destek ve Hareket Sisteminin Sağlığı
Bu sistemi sağlıklı tutmak için yapmamız gerekenler:
- Düzenli egzersiz ve spor yapmak
- D vitamini ve kalsiyum açısından zengin beslenmek
- Doğru oturma ve yürüme alışkanlığı kazanmak
- Ağır yükleri yanlış kaldırmamak
- Sigara ve zararlı alışkanlıklardan uzak durmak
- Düzenli uyumak
Duruş bozuklukları (kamburluk, skolyoz gibi) özellikle büyüme çağında çok önemlidir. Çanta taşırken tek omuzda taşımamak, bilgisayar başında uzun süre yanlış oturmamak gerekir.
- İlginç Bilgiler
- Uyluk kemiği, betonarme bir yapıdan daha sağlamdır.
- En küçük kemik kulağımızdaki üzengi kemiğidir.
- Gülümsemek için 17, kaş çatmak için 43 kas çalışır.
- İnsan vücudundaki en güçlü kas çene kasıdır.
- Kemiklerimiz her 7-10 yılda bir tamamen yenilenir.
- Özet
Destek ve hareket sistemi; iskelet ve kas sisteminden oluşur. İskelet vücuda destek olur, organları korur. Kaslar ise kemikleri hareket ettirir. Bu iki sistem birlikte çalışarak yürümeyi, koşmayı, yazı yazmayı, hatta gülümsemeyi mümkün kılar.
Sağlıklı bir destek ve hareket sistemi için dengeli beslenmeli, düzenli hareket etmeli ve doğru duruş alışkanlıkları kazanmalıyız.