Özel eğitim öğretmeni, özel eğitim ihtiyacı bulunan öğrencilerin eğitim süreçlerini onların bireysel özelliklerine ve öğrenme ihtiyaçlarına göre planlayan ve yürüten öğretmendir. Bu meslek, yalnızca ders anlatmaya dayanan bir öğretmenlik alanı değildir. Öğrencinin iletişim becerilerinden akademik gelişimine, günlük yaşam becerilerinden sosyal uyumuna kadar birçok alan eğitim sürecinin parçası olabilir.
Her öğrencinin öğrenme biçimi aynı olmadığı için özel eğitim öğretmeninin yaklaşımı da öğrenciden öğrenciye değişebilir. Bir öğrenci okuma yazma becerileri üzerinde daha fazla desteğe ihtiyaç duyarken başka bir öğrenci iletişim, dikkat, öz bakım veya sosyal etkileşim alanlarında daha fazla çalışabilir.
Bu nedenle özel eğitim öğretmenliği, sabır, dikkat, gözlem ve planlama becerilerinin önemli olduğu öğretmenlik alanlarından biridir.
Özel Eğitim Öğretmeni Ne İş Yapar?
Özel eğitim öğretmeninin temel görevi, öğrencinin eğitim ihtiyaçlarını belirlemek ve uygun eğitim çalışmalarını planlamaktır.
Günlük görevler öğrencinin durumuna, okulun türüne ve uygulanan eğitim programına göre değişebilir. Genel olarak özel eğitim öğretmeni;
- Öğrencilerin gelişimlerini gözlemler.
- Eğitim çalışmalarını planlar.
- Akademik becerilerin geliştirilmesine yardımcı olur.
- İletişim becerileri üzerinde çalışır.
- Sosyal becerilerin gelişimini destekler.
- Günlük yaşam becerilerinin kazanılmasına yardımcı olur.
- Öğrencilerin güçlü yönlerini belirlemeye çalışır.
- Öğrenme güçlüklerine göre öğretim yöntemlerini değiştirir.
- Öğrencinin gelişimini takip eder.
- Ailelerle iletişim kurar.
- Gerektiğinde okulun diğer çalışanlarıyla iş birliği yapar.
- Öğrencinin eğitim sürecindeki gelişmelerini değerlendirir.
Özel eğitim hizmetlerinde öğrencinin ihtiyaçlarına göre farklı eğitim ortamları ve destekler kullanılabilir. MEB mevzuatında özel eğitim hizmetleri ve kaynaştırma/bütünleştirme uygulamaları da özel eğitim alanının önemli parçaları arasında yer almaktadır.
Özel Eğitim Öğretmeni Hangi Öğrencilerle Çalışır?
Özel eğitim öğretmeni çok farklı özelliklere sahip öğrencilerle çalışabilir. Bu nedenle meslek, tek bir öğrenci grubuyla sınırlı değildir.
Örneğin;
- Zihin yetersizliği bulunan öğrenciler,
- Otizm spektrum bozukluğu bulunan öğrenciler,
- Öğrenme güçlüğü yaşayan öğrenciler,
- Dil ve iletişim alanında desteğe ihtiyaç duyan öğrenciler,
- Duygusal ve davranışsal alanlarda desteğe ihtiyaç duyan öğrenciler,
- Fiziksel yetersizliği bulunan öğrenciler,
- Çoklu yetersizliği bulunan öğrenciler
gibi farklı eğitim ihtiyaçları olan öğrencilerle çalışılabilir.
Ancak her öğrencinin özellikleri aynı değildir. Aynı tanıya sahip iki öğrencinin bile öğrenme biçimleri, güçlü yönleri ve desteğe ihtiyaç duyduğu alanlar birbirinden farklı olabilir.
Bu nedenle özel eğitim öğretmenliği, öğrenciyi yalnızca bir tanı üzerinden değerlendirmek yerine bireysel özelliklerini dikkate alan bir eğitim anlayışı gerektirir.
Özel Eğitim Öğretmeni Ders Anlatır mı?
Evet. Ancak derslerin nasıl işleneceği öğrencinin ihtiyaçlarına göre değişebilir.
Özel eğitim öğretmeni akademik beceriler üzerinde çalışabilir. Okuma, yazma, matematik ve diğer temel akademik becerilerin yanı sıra öğrencinin günlük yaşamda ihtiyaç duyabileceği beceriler de eğitim sürecinin içinde yer alabilir.
Örneğin bir öğrencinin matematikte toplama işlemini öğrenmesi önemli olabilirken başka bir öğrenci için para kullanma, saat okuma veya günlük bir görevi bağımsız gerçekleştirme gibi beceriler daha öncelikli olabilir.
Buradaki temel nokta, eğitimin öğrencinin ihtiyaçlarına göre şekillendirilmesidir.
Özel Eğitim Öğretmeni ile Sınıf Öğretmeni Arasındaki Fark Nedir?
Sınıf öğretmeni ile özel eğitim öğretmeninin ikisi de öğretmendir ancak eğitim verdikleri öğrencilerin ihtiyaçları ve çalışma yöntemleri farklılaşabilir.
Sınıf öğretmeni genel eğitim programını sınıftaki öğrencilerin yaş ve sınıf seviyesine göre uygular. Özel eğitim öğretmeni ise özel eğitim ihtiyacı bulunan öğrencilerin bireysel özelliklerini daha ayrıntılı şekilde dikkate alarak öğretim sürecini planlar.
Özel eğitim sınıflarında öğretim daha küçük adımlara bölünebilir, daha fazla tekrar yapılabilir ve farklı öğretim materyalleri kullanılabilir.
Bununla birlikte özel eğitim öğretmenleri yalnızca özel eğitim sınıflarında görev yapan öğretmenler olarak düşünülmemelidir. Kaynaştırma ve bütünleştirme uygulamaları kapsamında farklı eğitim ortamlarında da özel eğitim alanıyla ilgili çalışmalar yürütülebilir.
Özel Eğitim Öğretmeni ile Rehber Öğretmen Arasındaki Fark Nedir?
Bu iki meslek zaman zaman birbirine karıştırılabilir.
Rehber öğretmen veya psikolojik danışman; öğrencilerin psikolojik, sosyal, akademik ve kariyer gelişimleriyle ilgili rehberlik hizmetleri yürütür.
Özel eğitim öğretmeni ise özel eğitim ihtiyacı bulunan öğrencilerin eğitim ve öğretim süreçlerine odaklanır.
Örneğin bir öğrencinin ders çalışma konusunda yaşadığı sorun rehberlik hizmetlerinin konusu olabilirken özel eğitim öğretmeni öğrencinin belirli bir akademik beceriyi öğrenebilmesi için öğretim süreci planlayabilir.
İki alan gerektiğinde okul içinde iş birliği yapabilir.
Özel Eğitim Öğretmeni ile Psikolog Aynı Meslek midir?
Hayır.
Özel eğitim öğretmeni eğitim fakültesi temelli bir öğretmenlik alanında eğitim alır ve temel çalışma alanı eğitimdir.
Psikolog ise psikoloji alanında eğitim alır ve çalışma alanı psikolojik süreçler, davranışlar ve değerlendirme gibi konularla ilgilidir.
Özel eğitim öğretmeninin görevi psikologun görevini yerine getirmek değildir. Öğrencinin eğitim sürecinde farklı uzmanlık alanlarının birlikte çalışması gerektiğinde ekip yaklaşımı önem kazanabilir.
Özel Eğitim Öğretmeni Nasıl Olunur?
Özel eğitim öğretmeni olmak isteyen öğrencilerin üniversitelerde Özel Eğitim Öğretmenliği lisans programında eğitim alması gerekir.
Özel Eğitim Öğretmenliği bir lisans programıdır ve eğitim sürecinde özel eğitim alanına yönelik birçok farklı ders bulunur.
YÖK tarafından yayımlanan lisans programında özel eğitim, zihin yetersizliği ve otizm spektrum bozukluğu gibi alanlara yönelik derslerin yanında değerlendirme, öğretim yöntemleri, ailelerle çalışma ve farklı özel eğitim ihtiyaçlarına yönelik konulara yer verilmektedir. (Yok)
Öğretmen olarak görev yapabilmek için ayrıca yürürlükteki mevzuatta belirtilen öğretmenlik şartlarının sağlanması gerekir.
Özel Eğitim Öğretmenliği Kaç Yıllıktır?
Özel Eğitim Öğretmenliği lisans eğitimi genel olarak 4 yıl sürer.
Bu süreçte öğrenciler yalnızca teorik bilgiler öğrenmez. Özel eğitim alanının uygulamaya dönük yönleri de eğitim programının önemli bir bölümünü oluşturur.
Üniversiteden üniversiteye derslerin isimlerinde veya uygulama biçimlerinde farklılıklar bulunabilir.
Özel Eğitim Öğretmenliği Bölümünde Hangi Dersler Var?
Özel Eğitim Öğretmenliği bölümünde öğrencilerin hem öğretmenlik bilgisi hem de özel eğitim alan bilgisi kazanmasına yönelik dersler bulunur.
Programda;
- Özel eğitime giriş,
- Özel eğitim ihtiyacı olan bireyler,
- Öğretim yöntemleri,
- Ölçme ve değerlendirme,
- Zihin yetersizliği,
- Otizm spektrum bozukluğu,
- Dil ve iletişim,
- Fiziksel yetersizlik,
- Çoklu yetersizlik,
- Davranış sorunları,
- Aile eğitimi,
- Sınıf yönetimi,
- Eğitim teknolojileri
gibi çeşitli alanlarla karşılaşılabilir.
Bunların yanında öğretmenlik meslek bilgisine yönelik dersler de bulunur.
Özel Eğitim Öğretmenliği Zor mu?
Bu sorunun tek bir cevabı yoktur.
Bölümün zorlayıcı taraflarından biri, öğrencilerin gelişimlerinin ve öğrenme ihtiyaçlarının birbirinden farklı olmasıdır. Öğretmenin aynı yöntemi her öğrenciye uygulaması her zaman beklenen sonucu vermeyebilir.
Bu nedenle özel eğitim öğretmeninin gözlem yapması, yöntemi değiştirmesi, öğrencinin verdiği tepkileri takip etmesi ve gerektiğinde yeni yollar denemesi gerekir.
Üniversite eğitiminde ise hem öğretmenlik dersleri hem de özel eğitim alan dersleri bulunduğundan düzenli çalışma önemlidir.
Özel Eğitim Öğretmeninde Hangi Özellikler Bulunmalıdır?
Bu meslekte bazı kişisel ve mesleki özellikler özellikle önem taşır.
Sabırlı olmak
Öğrenme süreci bazı öğrencilerde daha yavaş ilerleyebilir. Öğretmenin küçük gelişmeleri fark edebilmesi önemlidir.
İyi gözlem yapmak
Öğrencinin davranışlarını, tepkilerini ve öğrenme biçimini gözlemlemek eğitim planlamasına yardımcı olur.
Esnek düşünebilmek
Bir yöntem işe yaramadığında aynı yöntemde ısrar etmek yerine farklı öğretim yolları denenebilir.
İletişim becerisi
Öğrenciyle olduğu kadar ailelerle ve diğer eğitim çalışanlarıyla da sağlıklı iletişim kurmak gerekir.
Düzenli olmak
Özel eğitimde eğitim hedeflerinin ve öğrencinin gelişiminin takip edilmesi önemlidir.
Öğrenciyi tanımaya çalışmak
Her öğrencinin güçlü olduğu ve desteğe ihtiyaç duyduğu alanlar farklı olabilir.
Özel Eğitim Öğretmeni Sadece Çocuklarla mı Çalışır?
Özel eğitim alanında çocuk ve gençlerle çalışma önemli bir yer tutar ancak eğitim hizmetlerinin kapsamı yalnızca tek bir yaş grubuyla açıklanamaz.
Çalışılan kurumun türüne, öğrencilerin yaşına ve verilen hizmetin niteliğine göre farklı yaş gruplarıyla karşılaşmak mümkündür.
Bu nedenle özel eğitim öğretmenliği denildiğinde yalnızca küçük çocukların akla gelmesi doğru değildir.
Özel Eğitim Öğretmeni Nerelerde Çalışabilir?
Özel eğitim öğretmenlerinin çalışma alanları görev yaptıkları kuruma ve mevzuata göre değişebilir.
Çalışma alanları arasında;
- Özel eğitim okulları,
- Özel eğitim sınıfları,
- Resmî okullardaki özel eğitim uygulamaları,
- Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezleri,
- Özel öğretim kurumları
gibi farklı eğitim ortamları bulunabilir.
MEB’in ilgili birimleri özel eğitim hizmetlerinin geliştirilmesi, özel eğitim programlarının uygulanmasının izlenmesi ve kaynaştırma/bütünleştirme uygulamalarının yürütülmesi gibi alanlarda görev yapmaktadır. (Sındırgi İlçe Millî Eğitim Müdürlüğü)
Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezinde Ne Yapar?
Özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerinde yürütülen eğitim çalışmaları öğrencinin ihtiyaçlarına göre şekillenir.
Öğretmen burada öğrencinin belirli becerilerini geliştirmeye yönelik çalışmalar yapabilir.
Örneğin;
- Akademik beceriler,
- Dil ve iletişim,
- Dikkat,
- Sosyal beceriler,
- Günlük yaşam becerileri,
- Öz bakım,
- Motor beceriler
gibi alanlarda eğitim çalışmaları gerçekleştirilebilir.
Buradaki çalışmaların içeriği öğrencinin bireysel özelliklerine göre değişir.
Özel Eğitim Öğretmeni Ailelerle Çalışır mı?
Evet.
Aile, özel eğitim sürecinin önemli parçalarından biridir. Öğrencinin okulda öğrendiği bir becerinin günlük yaşama aktarılabilmesi için okul ve aile arasındaki iletişim önem taşıyabilir.
Özel eğitim öğretmeni aileyle öğrencinin gelişimi hakkında iletişim kurabilir, eğitim sürecindeki gözlemlerini paylaşabilir ve eğitim hedefleri konusunda iş birliği yapabilir.
Ancak öğretmenin görevi aileye her konuda uzmanlık dışı tavsiyeler vermek değildir. Eğitimle ilgili konularda kendi mesleki sınırları içerisinde hareket etmesi gerekir.
Özel Eğitim Öğretmeninin Günlük Çalışma Hayatı Nasıldır?
Özel eğitim öğretmeninin günü yalnızca ders anlatmaktan oluşmaz.
Ders öncesinde planlama yapılabilir. Ders sırasında öğrencinin tepkileri ve performansı gözlemlenir. Ders sonrasında öğrencinin gelişimiyle ilgili değerlendirmeler yapılabilir.
Bazı günler bir becerinin öğretimine yoğunlaşılırken başka bir gün iletişim veya günlük yaşam becerileri üzerine çalışmalar yapılabilir.
Bu nedenle mesleğin çalışma düzeni görev yapılan kuruma ve öğrenci grubuna göre değişebilir.
Özel Eğitim Öğretmeni İçin Teknoloji Önemli mi?
Teknoloji özel eğitim alanında yardımcı bir araç olarak kullanılabilir.
Bilgisayar, tablet, etkileşimli materyaller, görsel destekler ve çeşitli eğitim araçları öğrencinin öğrenme sürecini desteklemek amacıyla kullanılabilir.
Ancak teknoloji tek başına eğitim yöntemi değildir. Hangi aracın kullanılacağı öğrencinin ihtiyacına göre belirlenmelidir.
Özel Eğitim Öğretmeni Her Öğrenciye Aynı Eğitimi mi Verir?
Hayır.
Özel eğitim alanının önemli özelliklerinden biri bireysel farklılıkların dikkate alınmasıdır.
Bir öğrencinin kolaylıkla yaptığı bir etkinlik başka bir öğrenci için oldukça zor olabilir. Aynı şekilde bir öğrencinin çok iyi olduğu bir alan başka bir öğrencinin desteğe ihtiyaç duyduğu alan olabilir.
Bu nedenle eğitim hedefleri ve kullanılan yöntemler öğrencinin özelliklerine göre değişebilir.
Özel Eğitim Öğretmenliğinin Geleceği Var mı?
Özel eğitim, eğitim sisteminin önemli alanlarından biri olmaya devam etmektedir.
Özel eğitim ihtiyacı bulunan bireylerin eğitim hizmetlerine erişebilmesi, uygun eğitim ortamlarının oluşturulması ve kaynaştırma/bütünleştirme uygulamalarının geliştirilmesi eğitim politikalarında yer alan konular arasındadır. (Sındırgi İlçe Millî Eğitim Müdürlüğü)
Ancak herhangi bir meslek için geleceğe ilişkin kesin bir sonuç vermek doğru değildir. Görev imkanları; mevzuat, eğitim politikaları, öğretmen ihtiyacı ve kurumların yapısı gibi birçok faktöre bağlı olarak zaman içinde değişebilir.
Özel Eğitim Öğretmenliği Kimlere Uygun Olabilir?
İnsanlarla iletişim kurmayı seven, sabırlı, gözlem yapmayı önemseyen ve farklı öğrenme biçimlerine uyum sağlayabilen kişiler bu alanı ilgi çekici bulabilir.
Özellikle bir öğrencinin küçük bir gelişimini bile önemseyen, öğretim yöntemlerini değiştirmekten çekinmeyen ve uzun vadeli gelişim süreçlerini takip etmekten hoşlanan kişiler için farklı bir öğretmenlik deneyimi sunabilir.
Fakat yalnızca çocukları sevmek bu meslek için tek başına yeterli değildir. Özel eğitim öğretmenliği bilimsel bilgi, mesleki eğitim, planlama ve sorumluluk gerektiren bir öğretmenlik alanıdır.
Özel Eğitim Öğretmeni Hakkında Kısaca
Özel eğitim öğretmeni, özel eğitim ihtiyacı bulunan öğrencilerin eğitim süreçlerini planlayan ve yürüten öğretmendir.
Bu meslekte öğrencilerin yalnızca akademik başarıları değil, ihtiyaçlarına göre iletişim, sosyal yaşam, günlük yaşam ve bağımsızlık becerileri de eğitim sürecinin konusu olabilir.
Özel Eğitim Öğretmenliği lisans programı genel olarak dört yıllık bir üniversite eğitimidir. Mezuniyet sonrasında öğretmenlik için yürürlükteki mevzuatta bulunan şartların karşılanması gerekir.
Özel eğitim öğretmeninin görev yaptığı kurum ve öğrenci grubuna göre günlük çalışma biçimi değişebilir.
Sık Sorulan Sorular
Özel eğitim öğretmeni nedir?
Özel eğitim öğretmeni, özel eğitim ihtiyacı bulunan öğrencilerin eğitimlerini bireysel özelliklerine göre planlayan ve uygulayan öğretmendir.
Özel eğitim öğretmeni ne iş yapar?
Öğrencilerin akademik, iletişim, sosyal ve günlük yaşam becerilerini geliştirmeye yönelik eğitim çalışmaları yürütür ve öğrencinin gelişimini takip eder.
Özel Eğitim Öğretmenliği kaç yıllıktır?
Özel Eğitim Öğretmenliği lisans eğitimi genel olarak dört yıldır.
Özel eğitim öğretmeni hangi öğrencilerle çalışır?
Özel eğitim ihtiyacı bulunan farklı özelliklerdeki öğrencilerle çalışabilir. Öğrencilerin ihtiyaçları birbirinden farklı olabileceği için eğitim yaklaşımı da değişebilir.
Özel eğitim öğretmeni ile sınıf öğretmeni aynı mıdır?
Hayır. İkisi de öğretmendir ancak eğitim alanları ve öğrencilerin ihtiyaçlarına göre kullandıkları öğretim yaklaşımları farklılaşabilir.
Özel eğitim öğretmeni psikolog mudur?
Hayır. Özel eğitim öğretmeni eğitim alanında, psikolog ise psikoloji alanında uzmanlaşır.
Özel eğitim öğretmenliği zor mudur?
Meslek; sabır, gözlem, planlama ve farklı öğretim yöntemlerine uyum sağlama gerektirdiği için kendine özgü zorlukları bulunan bir alandır.
Özel eğitim öğretmeni ailelerle görüşür mü?
Evet. Öğrencinin eğitim sürecinin takibi ve okul-aile iş birliği kapsamında ailelerle iletişim kurulabilir.
Özel eğitim öğretmeni nerelerde çalışabilir?
Özel eğitim okulları, özel eğitim sınıfları, bazı özel öğretim kurumları ve özel eğitim ve rehabilitasyon merkezleri gibi farklı ortamlarda görev yapılabilir.
Özel eğitim öğretmenliği hangi bölümden olunur?
Üniversitelerdeki Özel Eğitim Öğretmenliği lisans programından mezun olunması temel eğitim yoludur.
Sonuç
Özel eğitim öğretmenliği, öğrencilerin farklı öğrenme ihtiyaçlarını dikkate alan ve eğitim sürecini bireysel özelliklere göre şekillendiren önemli öğretmenlik alanlarından biridir.
Bu meslekte başarı yalnızca öğrencinin bir konuyu öğrenmesiyle ölçülmez. Bazen bir öğrencinin iletişim kurmaya başlaması, günlük bir işi daha bağımsız yapması, sınıf etkinliğine katılması veya daha önce yapmakta zorlandığı bir beceriyi gerçekleştirebilmesi de önemli bir gelişme olabilir.
Bu nedenle özel eğitim öğretmenliği; öğretmenlik bilgisiyle birlikte sabır, gözlem, planlama, iletişim ve sürekli öğrenme gerektiren bir meslektir.