Bilim ve teknoloji denildiğinde Türkiye’de en çok karşılaşılan kurumlardan biri TÜBİTAK’tır.
Bir öğrenci bilim projesi hazırladığında, bir üniversitede araştırma yapıldığında, bir akademisyen araştırma desteğine başvurduğunda veya bir teknoloji şirketi Ar-Ge projesi geliştirdiğinde TÜBİTAK’ın adı karşımıza çıkabilir.
Peki TÜBİTAK tam olarak nedir?
TÜBİTAK’ın açılımı nedir? Ne zaman kurulmuştur? Devlet kurumu mudur? Hangi alanlarda çalışmalar yapar? Öğrencilere burs verir mi? Bilimsel projeleri destekler mi? TÜBİTAK’ın araştırma merkezleri ve enstitüleri nelerdir?
Bu yazıda TÜBİTAK’ın görevlerini ve çalışma alanlarını anlaşılır biçimde ele alıyoruz.
TÜBİTAK Nedir?
TÜBİTAK, Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumunun kısa adıdır.
Türkiye’de bilim, teknoloji ve yenilik alanındaki araştırmaların desteklenmesi, geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması konusunda önemli görevler üstlenen bir kamu kurumudur.
TÜBİTAK yalnızca bilim insanlarına para veren bir kuruluş değildir.
Araştırma projelerini destekler, kendi araştırma faaliyetlerini yürütür, bilim insanlarının ve araştırmacıların yetişmesine katkı sağlar, çeşitli burs ve destek programları oluşturur, bilim ve teknoloji kültürünün toplumda yaygınlaşmasına yönelik çalışmalar yapar.
Ayrıca Türkiye’nin bilim, teknoloji ve yenilik politikalarının geliştirilmesine katkı sağlayan faaliyetlerde bulunur. (TÜBİTAK)
TÜBİTAK’ın Açılımı Nedir?
TÜBİTAK’ın açılımı:
Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu
şeklindedir.
Kurumun adı zaman içinde bilim ve teknolojideki gelişmelere paralel olarak bugünkü biçimine ulaşmıştır.
Günlük hayatta ise genellikle sadece TÜBİTAK adı kullanılır.
TÜBİTAK Ne Zaman Kuruldu?
TÜBİTAK 1963 yılında kurulmuştur.
Kurumun kuruluşu, Türkiye’de bilimsel araştırmaların daha sistemli biçimde desteklenmesi ve araştırmacıların teşvik edilmesi amacıyla gerçekleştirilen çalışmaların bir sonucudur. (TÜBİTAK)
Kurulduğu ilk dönemde özellikle temel ve uygulamalı araştırmaların desteklenmesi ve genç araştırmacıların teşvik edilmesi önemli görevler arasındaydı.
Yıllar içerisinde TÜBİTAK’ın çalışma alanı genişledi.
Bilgisayar teknolojilerinden savunma teknolojilerine, uzay araştırmalarından enerjiye, tarımdan yapay zekâya kadar çok farklı alanlarda çalışmalar yürütülmeye başlandı.
TÜBİTAK Devlet Kurumu mudur?
Evet.
TÜBİTAK kanunla kurulmuş bir kamu kurumudur.
Kurumun günümüzde Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile ilgili kuruluş olarak faaliyet gösterdiği TÜBİTAK’ın kendi kurumsal bilgilerinde belirtilmektedir. Ayrıca kurumun idari ve mali özerkliğe sahip olduğu ifade edilmektedir. (TÜBİTAK)
Bu nedenle TÜBİTAK’ı özel bir şirket veya yalnızca üniversitelere bağlı bir araştırma merkezi olarak düşünmek doğru değildir.
TÜBİTAK’ın Temel Amacı Nedir?
TÜBİTAK’ın temel çalışma alanı bilim, teknoloji ve yenilik ekosisteminin gelişmesine katkı sağlamaktır.
Bunu birkaç başlık altında düşünebiliriz:
- Bilimsel araştırmaları desteklemek
- Teknolojik araştırmaları teşvik etmek
- Araştırmacıları desteklemek
- Yeni teknolojilerin geliştirilmesine katkı sağlamak
- Bilim insanlarının yetişmesine destek olmak
- Üniversite ve sanayi arasındaki araştırma iş birliklerini güçlendirmek
- Uluslararası bilim ve teknoloji çalışmalarına katılmak
- Bilim ve teknoloji kültürünün toplumda yaygınlaşmasına katkı sağlamak
TÜBİTAK’ın çalışma alanı yalnızca tek bir bilim dalıyla sınırlı değildir. (TÜBİTAK)
TÜBİTAK Ne İş Yapar?
TÜBİTAK’ın görevlerini günlük hayattan örneklerle anlamak daha kolaydır.
Bir araştırmacı yeni bir bilimsel proje hazırladığında destek almak için TÜBİTAK’ın ilgili programlarına başvurabilir.
Bir üniversite öğrencisi araştırma projesi geliştirdiğinde çeşitli destek programlarından yararlanabilir.
Bir lisansüstü öğrenci bilimsel araştırmasına devam ederken burs programlarına başvurabilir.
Bir şirket yeni bir teknoloji geliştirmek istediğinde Ar-Ge desteği için TÜBİTAK programlarından yararlanabilir.
TÜBİTAK ayrıca kendi bünyesindeki araştırma merkezleri ve enstitülerinde bilimsel ve teknolojik araştırmalar gerçekleştirir.
Bu nedenle TÜBİTAK hem destekleyen, hem araştırma yapan, hem de bilim ve teknoloji ekosisteminin gelişmesine katkı sağlayan bir kurumdur. (TÜBİTAK)
TÜBİTAK Hangi Alanlarda Çalışır?
TÜBİTAK’ın faaliyet alanı oldukça geniştir.
Çalışmaların yürütüldüğü alanlar arasında:
- Temel bilimler
- Mühendislik
- Bilişim
- Elektronik
- Yapay zekâ
- Uzay teknolojileri
- Savunma teknolojileri
- Enerji
- Kimya
- Malzeme bilimi
- Biyoteknoloji
- Gıda
- Tarım
- Çevre
- Sağlık
- Ulaştırma
- Sanayi teknolojileri
gibi pek çok alan bulunabilir.
Bilim ve teknoloji sürekli geliştiği için TÜBİTAK’ın destek ve araştırma alanları da zaman içinde değişebilir.
TÜBİTAK Projesi Nedir?
TÜBİTAK projesi, belirli bir bilimsel veya teknolojik problemin araştırılması ya da belirli bir yenilikçi fikrin geliştirilmesi amacıyla hazırlanan ve TÜBİTAK programları kapsamında desteklenebilen araştırma veya geliştirme çalışmasıdır.
Bir proje yalnızca “ilginç bir fikir” ortaya koymaktan ibaret değildir.
Projenin amacı, yöntemi, çalışma planı, beklenen sonuçları ve gerekli kaynakları gibi çeşitli unsurlarının belirlenmesi gerekir.
Projenin türüne göre değerlendirme şartları da değişebilir.
TÜBİTAK Öğrenci Projelerini Destekler mi?
Evet.
TÜBİTAK’ın öğrencilerin araştırma yapmasını teşvik eden çeşitli programları bulunmaktadır.
Örneğin üniversite öğrencileri için 2209-A Üniversite Öğrencileri Araştırma Projeleri Destekleme Programı ve 2209-B Üniversite Öğrencileri Sanayiye Yönelik Araştırma Projeleri Desteği Programı gibi programlar bulunmaktadır. (TÜBİTAK)
Bu programlar sayesinde öğrenciler araştırma fikrini bir projeye dönüştürme ve bilimsel çalışma yürütme konusunda deneyim kazanabilir.
TÜBİTAK Burs Verir mi?
Evet.
TÜBİTAK’ın farklı eğitim seviyelerine ve araştırmacı gruplarına yönelik çok sayıda burs programı bulunmaktadır.
Lisans öğrencileri, yüksek lisans öğrencileri, doktora öğrencileri, doktora sonrası araştırmacılar ve farklı ülkelerden araştırmacılar için çeşitli programlar vardır. (TÜBİTAK)
Ancak bütün TÜBİTAK burslarının şartları aynı değildir.
Her programın başvuru koşulları, değerlendirme yöntemi, destek süresi ve destek miktarı farklı olabilir.
Bu nedenle bir kişinin hangi programa uygun olduğunu değerlendirirken ilgili çağrının güncel şartlarına bakılması gerekir.
TÜBİTAK Lisans Öğrencilerine Burs Verir mi?
Evet.
TÜBİTAK’ın lisans öğrencilerine yönelik burs programları bulunmaktadır.
Örneğin 2205-Lisans Burs Programı bunlardan biridir. Ayrıca 2247-C STAR programı kapsamında lisans öğrencilerinin araştırma projelerinde görev almasına yönelik burs desteği de bulunmaktadır. (TÜBİTAK)
Bu programların başvuru tarihleri ve koşulları dönemsel olarak değişebilir.
TÜBİTAK Üniversite Öğrencilerine Proje Desteği Verir mi?
Evet.
Üniversite öğrencileri kendi araştırma fikirlerini proje haline getirerek TÜBİTAK’ın uygun programlarına başvurabilir.
Örneğin 2209-A ve 2209-B programları lisans öğrencilerinin araştırma projelerini desteklemeye yöneliktir. (TÜBİTAK)
Bu tür projeler öğrencilerin yalnızca derslerde öğrendikleri bilgileri kullanmasını değil, aynı zamanda soru sormasını, araştırma yapmasını, veri toplamasını ve sonuçlarını değerlendirmesini de sağlayabilir.
TÜBİTAK Öğretmenlere Destek Verir mi?
TÜBİTAK’ın bazı programlarında öğretmenlere yönelik destek veya katılım imkânları bulunabilir.
Örneğin 2026 yılında duyurulan 2247-C STAR programında belirli şartları sağlayan öğretmenlere yönelik bir çağrı da yer almıştır. (TÜBİTAK)
Bununla birlikte her TÜBİTAK programı öğretmenlere açık değildir.
Bu nedenle öğretmenlerin başvuru yapmadan önce ilgili programın güncel çağrı metnini incelemesi gerekir.
TÜBİTAK Ortaokul ve Lise Öğrencilerini Destekler mi?
Evet.
TÜBİTAK’ın ortaokul ve lise öğrencilerinin bilimsel araştırma yapmasını teşvik eden yarışma ve programları bulunmaktadır.
Öğrenciler bu çalışmalar aracılığıyla bir problemi belirleyebilir, araştırma yapabilir ve ortaya koydukları çözümü bilimsel proje biçiminde sunabilir.
Bu tür etkinliklerin önemli amaçlarından biri öğrencilerin küçük yaşlardan itibaren araştırma kültürüyle tanışmasına yardımcı olmaktır.
TÜBİTAK Bilim Olimpiyatları Nedir?
TÜBİTAK’ın bilim olimpiyatları, öğrencilerin belirli bilim alanlarında kendilerini geliştirmelerini ve bilimsel yeteneklerini ortaya koymalarını amaçlayan programlardan biridir.
Matematik, fizik, kimya, biyoloji, bilgisayar gibi alanlarda farklı çalışmalar yürütülebilir.
Bilim olimpiyatları yalnızca sınavdan ibaret değildir.
Öğrencilerin bilimsel düşünme, problem çözme ve belirli bir alanda derinleşme becerilerini geliştirmelerine katkı sağlayabilir.
TÜBİTAK Araştırma Merkezleri ve Enstitüleri Nedir?
TÜBİTAK’ın bünyesinde farklı bilim ve teknoloji alanlarında çalışan araştırma merkezleri ve enstitüleri bulunmaktadır.
Bunlar belirli alanlarda uzmanlaşmış araştırma yapılarıdır.
Örneğin:
TÜBİTAK MAM: Marmara Araştırma Merkezi
TÜBİTAK SAGE: Savunma Sanayii Araştırma ve Geliştirme Enstitüsü
TÜBİTAK UZAY: Uzay Teknolojileri Araştırma Enstitüsü
TÜBİTAK UME: Ulusal Metroloji Enstitüsü
TÜBİTAK BİLGEM: Bilişim ve Bilgi Güvenliği İleri Teknolojiler Araştırma Merkezi
gibi farklı araştırma yapıları bulunmaktadır.
Bu yapıların görevleri uzmanlaştıkları alanlara göre birbirinden farklıdır.
TÜBİTAK Uzay Çalışmaları Yapar mı?
Evet.
TÜBİTAK’ın uzay teknolojileri alanında çalışan araştırma birimleri bulunmaktadır.
TÜBİTAK UZAY, uzay teknolojileri ve uydu sistemleri gibi alanlarda araştırma ve geliştirme faaliyetleri yürüten yapılardan biridir.
Uzay çalışmaları yalnızca başka gezegenleri incelemekten ibaret değildir.
Uydu teknolojileri, haberleşme, gözlem, elektronik sistemler ve çeşitli uzay teknolojileri de bu alanın parçalarıdır.
TÜBİTAK Yapay Zekâ Çalışmaları Yapar mı?
Evet.
Yapay zekâ günümüzde bilim ve teknoloji alanlarının önemli araştırma başlıklarından biridir.
TÜBİTAK’ın desteklediği veya yürüttüğü araştırma ve geliştirme faaliyetleri arasında yapay zekâ ve dijital teknolojilerle ilgili çalışmalar da bulunabilir.
Yapay zekâ alanındaki çalışmalar; makine öğrenmesi, veri analizi, görüntü işleme, doğal dil işleme ve akıllı sistemler gibi farklı konulara ayrılabilir.
TÜBİTAK Sanayi Şirketlerini Destekler mi?
Evet.
TÜBİTAK’ın özel sektör kuruluşlarının araştırma ve geliştirme faaliyetlerine yönelik çeşitli destek programları bulunmaktadır.
Bir şirket yeni bir ürün, teknoloji veya yöntem geliştirmek istediğinde uygun bir Ar-Ge programına başvurabilir.
Bu desteklerin amacı programın türüne göre değişmekle birlikte araştırma ve teknolojik yenilik çalışmalarının geliştirilmesine katkı sağlamaktır.
TÜBİTAK ile Üniversitelerin İlişkisi Nedir?
Üniversiteler bilimsel araştırmaların en önemli merkezlerinden biridir.
TÜBİTAK ise üniversitelerdeki araştırmacıların ve öğrencilerin çeşitli projelerini destekleyen programlara sahiptir.
Bu nedenle üniversitelerde çalışan akademisyenler ve öğrenim gören öğrenciler TÜBİTAK’ın çeşitli programlarından yararlanabilir.
Ancak TÜBİTAK üniversitelerin yerine geçen bir kurum değildir.
Üniversiteler eğitim ve yükseköğretim faaliyetlerini yürütürken TÜBİTAK bilim ve teknoloji araştırmalarını destekleyen ve yürüten farklı bir kurum olarak faaliyet gösterir.
TÜBİTAK ile TÜBA Aynı mı?
Hayır.
TÜBİTAK ve Türkiye Bilimler Akademisi yani TÜBA farklı kurumlardır.
TÜBİTAK bilimsel ve teknolojik araştırmaların desteklenmesi, araştırma faaliyetlerinin yürütülmesi, burs ve proje programları gibi geniş bir alanda faaliyet gösterir.
TÜBA ise Türkiye’nin bilim akademisi olarak bilim insanları ve bilimsel çalışmalarla ilgili farklı görevler üstlenir.
İsimleri birbirine benzediği için bu iki kurum zaman zaman karıştırılabilir.
TÜBİTAK ile YÖK Aynı mı?
Hayır.
TÜBİTAK ve YÖK farklı kurumlardır.
YÖK, Türkiye’deki yükseköğretim sisteminin koordinasyonu ve yükseköğretim kurumlarıyla ilgili görevler üstlenirken TÜBİTAK’ın temel çalışma alanı bilim, teknoloji ve yenilik araştırmalarıdır.
Üniversiteler her iki kurumla da farklı konularda ilişki kurabilir.
TÜBİTAK ile TSE Aynı mı?
Hayır.
TÜBİTAK ve TSE’nin görevleri birbirinden farklıdır.
TÜBİTAK’ın ağırlıklı çalışma alanları bilimsel araştırma, teknoloji geliştirme, Ar-Ge destekleri, burslar ve bilim-teknoloji ekosistemidir.
TSE ise standartlar, uygunluk değerlendirme, deney, muayene, belgelendirme ve benzeri alanlarda faaliyet gösterir.
Bu nedenle iki kurumun isimleri kamuoyunda sık geçse de görev alanları aynı değildir.
TÜBİTAK’ta Kimler Çalışır?
TÜBİTAK’ın çalışma alanlarının geniş olması nedeniyle farklı uzmanlıklara sahip kişiler kurum bünyesinde görev yapabilir.
Bunlar arasında:
- Araştırmacılar
- Mühendisler
- Bilim insanları
- Teknik uzmanlar
- Laboratuvar çalışanları
- Proje uzmanları
- İdari personel
- Bilgi teknolojileri uzmanları
- Akademik geçmişe sahip araştırmacılar
gibi farklı meslek grupları bulunabilir.
Hangi personelin görev yapacağı çalışılan araştırma alanına ve birime göre değişir.
TÜBİTAK’ta Çalışmak İçin Hangi Bölüm Okunmalı?
TÜBİTAK çok farklı alanlarda çalışma yürüttüğü için yalnızca tek bir üniversite bölümünden mezun olmak gerekmez.
Örneğin:
- Bilgisayar mühendisliği
- Elektrik-elektronik mühendisliği
- Makine mühendisliği
- Fizik
- Kimya
- Biyoloji
- Matematik
- Yazılım
- Malzeme bilimi
- Biyomühendislik
- Uzay ve havacılık alanları
gibi birçok bölümden mezun kişiler çalışma alanlarına göre araştırma ve teknik görevlerde bulunabilir.
Burada asıl belirleyici olan pozisyonun şartlarıdır.
Her iş ilanında aranan bölüm, eğitim düzeyi ve diğer nitelikler farklı olabilir.
TÜBİTAK’ın Türkiye İçin Önemi Nedir?
Bilim ve teknoloji alanında ilerlemek isteyen bir ülkenin yalnızca yeni teknolojileri satın alması yeterli değildir.
Yeni bilgiler üretmek, araştırmacılar yetiştirmek, teknolojik ürünler geliştirmek ve üniversitelerle sanayi arasındaki iş birliklerini güçlendirmek de önemlidir.
TÜBİTAK’ın faaliyetleri bu ekosistemin farklı bölümlerine katkı sağlar.
Bir öğrencinin bilim projesi hazırlamasından bir akademisyenin araştırmasına, bir şirketin yeni teknoloji geliştirmesinden araştırma enstitülerindeki çalışmalara kadar farklı süreçlerde TÜBİTAK’ın programları veya kurumlarıyla karşılaşmak mümkündür.
TÜBİTAK Bilim ve Teknolojiyi Nasıl Destekler?
TÜBİTAK’ın destek yaklaşımını birkaç aşamada düşünebiliriz.
Öncelikle bilimsel bir fikir ortaya çıkabilir.
Daha sonra bu fikir bir araştırma projesine dönüştürülebilir.
Proje uygun bir programa başvurabilir.
Değerlendirme sonucunda destek almaya hak kazanırsa araştırma belirlenen plan doğrultusunda yürütülebilir.
Sonuçlar analiz edilir ve proje tamamlanır.
Böylece bir fikir, bilimsel yöntem kullanılarak araştırmaya dönüşebilir.
Elbette bütün projelerin desteklenmesi garanti değildir. Her programın kendine özgü değerlendirme ölçütleri bulunur.
TÜBİTAK Hakkında Sık Sorulan Sorular
TÜBİTAK nedir?
TÜBİTAK, Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu’dur. Bilim, teknoloji ve yenilik alanlarında araştırmaları destekleyen, araştırma faaliyetleri yürüten ve çeşitli burs ve destek programları uygulayan bir kamu kurumudur.
TÜBİTAK’ın açılımı nedir?
Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu’dur.
TÜBİTAK ne zaman kuruldu?
TÜBİTAK 1963 yılında kurulmuştur. (TÜBİTAK)
TÜBİTAK devlet kurumu mudur?
Evet. TÜBİTAK kanunla kurulmuş bir kamu kurumudur.
TÜBİTAK hangi bakanlığa bağlıdır?
TÜBİTAK, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın ilgili kuruluşlarından biridir. (TÜBİTAK)
TÜBİTAK ne iş yapar?
Bilimsel ve teknolojik araştırmaları destekler, araştırma faaliyetleri yürütür, burs ve proje destekleri sağlar, araştırmacıların yetişmesine katkıda bulunur ve bilim-teknoloji kültürünün gelişmesini destekler.
TÜBİTAK öğrencilere burs verir mi?
Evet. Lisans, lisansüstü ve farklı araştırmacı gruplarına yönelik çeşitli burs programları bulunmaktadır. (TÜBİTAK)
TÜBİTAK üniversite öğrencilerinin projelerini destekler mi?
Evet. 2209-A ve 2209-B gibi programlar üniversite öğrencilerinin araştırma projelerine yöneliktir. (TÜBİTAK)
TÜBİTAK öğretmenlere destek verir mi?
Bazı programlarda öğretmenlere yönelik destek ve katılım imkânları bulunabilir. Programların şartları ayrı ayrı incelenmelidir. (TÜBİTAK)
TÜBİTAK ortaokul ve lise öğrencileriyle ilgilenir mi?
Evet. Bilimsel proje yarışmaları ve bilim olimpiyatları gibi çeşitli çalışmalarla öğrencilerin bilimsel araştırmaya ilgisinin artırılması hedeflenmektedir.
TÜBİTAK sadece proje desteği mi verir?
Hayır. Araştırma yapar, burs verir, proje destekleri sağlar, araştırma merkezleri ve enstitüleri aracılığıyla çalışmalar yürütür ve bilim-teknoloji kültürünün gelişmesine yönelik faaliyetlerde bulunur.
TÜBİTAK ile TSE aynı mı?
Hayır. TÜBİTAK bilim, teknoloji ve Ar-Ge ağırlıklı faaliyetler yürütürken TSE standartlar ve uygunluk değerlendirme alanlarında çalışır.
TÜBİTAK ile YÖK aynı mı?
Hayır. İki kurumun görev alanları farklıdır.
TÜBİTAK uzay çalışmaları yapar mı?
Evet. Kurum bünyesinde uzay teknolojileri alanında araştırma yapan birimler bulunmaktadır.
TÜBİTAK yapay zekâ ile ilgilenir mi?
Evet. Yapay zekâ ve dijital teknolojiler bilim ve teknoloji araştırmalarının önemli alanları arasındadır.
Kısaca TÜBİTAK
TÜBİTAK, Türkiye’de bilimsel araştırma ve teknolojik gelişmenin desteklenmesinde önemli görevler üstlenen bir kamu kurumudur.
1963 yılında kurulan kurumun çalışma alanı yıllar içerisinde oldukça genişlemiştir.
Bugün TÜBİTAK denildiğinde yalnızca bilim insanlarına verilen proje desteklerini düşünmemek gerekir.
Burslar, öğrenci araştırmaları, akademik projeler, sanayi Ar-Ge çalışmaları, bilim olimpiyatları, araştırma merkezleri, uzay teknolojileri, savunma teknolojileri, bilişim, yapay zekâ ve daha birçok alan TÜBİTAK’ın faaliyetleriyle ilişkilidir.
Bu nedenle bir öğrencinin hazırladığı bilim projesinden ileri teknoloji araştırmalarına kadar çok farklı alanlarda TÜBİTAK’ın çalışmalarına rastlamak mümkündür.
Bilimsel bir fikrin araştırmaya, araştırmanın yeni bir bilgiye, yeni bilginin de teknolojik bir çözüme dönüşmesinde araştırmacıları ve kurumları destekleyen yapılar büyük önem taşır.
TÜBİTAK da Türkiye’deki bilim, teknoloji ve yenilik ekosisteminin bu sürecinde görev yapan temel kamu kurumlarından biridir.