3. Sınıf Fen Bilimleri 5. Konu: Maddeyi Tanıyalım

Maddeyi Tanıyalım

Etrafımıza bir bakalım! Masamız, kalemimiz, suyumuz, çantamız, hatta soluduğumuz hava bile birer maddedir.

Peki maddeleri nasıl birbirinden ayırabiliriz?

Maddelerin bazı özelliklerine bakarak onları tanıyabiliriz. Örneğin bir maddenin rengine, kokusuna, sertliğine, yumuşaklığına, esnekliğine ve yüzeyinin pürüzlü ya da düzgün olmasına dikkat edebiliriz.

Katı, Sıvı ve Gaz

Maddeler farklı hâllerde bulunabilir.

Katılar: Belirli bir şekilleri vardır. Kalem, kitap, taş ve masa katı maddelerdir.

Sıvılar: İçinde bulundukları kabın şeklini alırlar. Su, süt ve meyve suyu sıvıdır.

Gazlar: Çevremizde bulunurlar. Havanın içinde gazlar vardır. Gazların çoğunu doğrudan göremeyiz.

Önemli Bir Güvenlik Kuralı

Bir maddenin ne olduğunu bilmiyorsak onu ağzımıza götürmemeli ve tadına bakmamalıyız.

Özellikle temizlik ürünleri ve ilaçlar gibi maddeler yalnızca yetişkinlerin kontrolünde kullanılmalıdır.

Oyun 1: Madde Dedektifi

Şimdi dedektif oluyoruz!

Çevrende bulunan bir eşya seç. Aşağıdaki özelliklerini düşün:

Dedektif Kartı

• Maddenin adı: __________
• Rengi: __________
• Sert mi, yumuşak mı?: __________
• Esnek mi?: __________
• Yüzeyi pürüzlü mü, düzgün mü?: __________
• Katı, sıvı veya gaz mı?: __________

Örneğin:

Kalem → Katı / Sert / Genellikle düzgün yüzeyli

Bakalım çevrendeki kaç maddeyi dedektif gibi tanıyabileceksin!

Oyun 2: Hangi Hâldeyim?

Aşağıdaki maddelerin hangi hâlde olduğunu bul.

K = Katı
S = Sıvı
G = Gaz

1. Su → (   )
2. Kalem → (   )
3. Hava → (   )
4. Süt → (   )
5. Taş → (   )
6. Meyve suyu → (   )
7. Kitap → (   )
8. Hava → (   )

Cevaplar:
1-S, 2-K, 3-G, 4-S, 5-K, 6-S, 7-K, 8-G

Oyun 3: Doğru Maddeyi Bul

İpuçlarını oku ve hangi madde olduğunu tahmin et.

1. İpucu

Beni içebilirsin. Bir kabın içine konulduğumda kabın şeklini alırım.

Ben neyim?

Cevap: __________

2. İpucu

Ben sertim. Beni bir masanın üzerinde görebilirsin. Sayfalarım vardır.

Ben neyim?

Cevap: __________

3. İpucu

Beni göremesen de çevrende bulunurum. Beni solursun.

Ben neyim?

Cevap: __________

Cevaplar:

1. Su
2. Kitap
3. Hava

Etkinlik 1: Özelliğimi Bul

Aşağıdaki cümlelerde anlatılan özelliği bul.

1. Taş oldukça __________ bir maddedir.
2. Lastik __________ bir maddedir.
3. Zımpara kâğıdının yüzeyi __________ olabilir.
4. Su bir __________ maddedir.
5. Kalem bir __________ maddedir.

Kelimeler: katı, sıvı, sert, esnek, pürüzlü

Cevaplar:

1. sert
2. esnek
3. pürüzlü
4. sıvı
5. katı

Etkinlik 2: Hangisi Farklı?

Her grupta diğerlerinden farklı olan maddeyi bul.

Grup 1

Kalem – Kitap – Su – Silgi

Farklı olan: __________

Grup 2

Su – Süt – Meyve suyu – Taş

Farklı olan: __________

Grup 3

Taş – Masa – Kalem – Hava

Farklı olan: __________

Cevaplar:

1. Su
2. Taş
3. Hava

Mini Yarışma: 10 Saniyede Cevapla!

Soruyu oku ve cevabı hızlıca düşün.

1. Su hangi hâldedir?
A) Katı
B) Sıvı
C) Gaz

2. Taş hangi hâldedir?
A) Katı
B) Sıvı
C) Gaz

3. Hava hangi gruptadır?
A) Katı
B) Sıvı
C) Gaz

4. Aşağıdakilerden hangisi esnek olabilir?
A) Lastik
B) Taş
C) Cam bardak

5. Aşağıdakilerden hangisinin tadına bakmak güvenli değildir?
A) Tanımadığımız bir madde
B) Yıkanmış bir meyve
C) Güvenli olduğu bilinen yiyecek

Cevaplar:
1-B, 2-A, 3-C, 4-A, 5-A

Etkinlik 3: Katı mı, Sıvı mı, Gaz mı?

Aşağıdaki tabloyu tamamla.

Madde	Hâli
Kalem	__________
Su	__________
Hava	__________
Çanta	__________
Süt	__________
Taş	__________

Cevap: Kalem-katı, su-sıvı, hava-gaz, çanta-katı, süt-sıvı, taş-katı.

3. Sınıf Fen Bilimleri Maddeyi Tanıyalım Soruları

1. Aşağıdakilerden hangisi katı bir maddedir?

A) Su
B) Hava
C) Kitap
D) Süt

2. Aşağıdakilerden hangisi sıvıdır?

A) Taş
B) Su
C) Kalem
D) Kitap

3. Aşağıdakilerden hangisi gazdır?

A) Hava
B) Masa
C) Süt
D) Silgi

4. Aşağıdakilerden hangisi bir maddenin özelliğini belirtir?

A) Sert olması
B) Şarkı söylemesi
C) Koşması
D) Uçması

5. Lastiğin önemli özelliklerinden biri aşağıdakilerden hangisidir?

A) Esnek olması
B) Sıvı olması
C) Gaz olması
D) Kırılgan olması

6. Sıvılar bulundukları kabın neyi alabilir?

A) Rengini
B) Şeklini
C) Kokuyu
D) Sertliğini

7. Aşağıdakilerden hangisi pürüzlü bir yüzeye örnek olabilir?

A) Zımpara kâğıdı
B) Cam
C) Düz ayna
D) Buz

8. Tanımadığımız bir maddeyle karşılaştığımızda ne yapmalıyız?

A) Tadına bakmalıyız.
B) Ağzımıza götürmeliyiz.
C) Bir yetişkine haber vermeliyiz.
D) Onu koklamak için yaklaştırmalıyız.

9. Aşağıdakilerden hangisi madde değildir?

A) Su
B) Kalem
C) Hava
D) Hayal

10. Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?

A) Su – Katı
B) Taş – Gaz
C) Hava – Gaz
D) Süt – Katı

Cevap Anahtarı

1-C | 2-B | 3-A | 4-A | 5-A | 6-B | 7-A | 8-C | 9-D | 10-C

Bugünün Mini Görevi

Evde veya sınıfta 3 farklı madde seç.

Birinin katı, birinin sıvı, birinin de gaz olmasına dikkat et.

Sonra kendine şu soruları sor:

“Bu maddenin hâli ne?”
“Hangi özelliklerini gözlemleyebilirim?”
“Bu maddeyi incelerken güvenli davranıyor muyum?”

Artık sen de küçük bir Madde Dedektifisin!

Kısacası

Madde: Çevremizde bulunan varlıklardır.

Katı: Belirli bir şekli vardır.
Sıvı: Bulunduğu kabın şeklini alır.
Gaz: Çevremizde bulunur ve çoğunu doğrudan göremeyiz.

Maddeleri renk, koku, sertlik, esneklik ve yüzey özellikleri gibi özelliklerinden yararlanarak tanıyabiliriz.

Ve en önemli kural: Tanımadığımız maddelerin tadına bakmayız.