3. Sınıf Fen Bilimleri Kuvveti Tanıyalım – Konu Anlatımı, Etkinlikler ve Sorular

3. sınıf Fen Bilimleri Kuvveti Tanıyalım konusu, çevremizdeki cisimlerin nasıl hareket ettiğini ve kuvvetin cisimler üzerindeki etkilerini anlamamıza yardımcı olur. Günlük yaşamda kapıyı açarken, çekmeceyi kapatırken, topa vururken veya bir oyuncağı hareket ettirirken farkında olarak ya da olmayarak kuvvet uygularız.

Kuvvet Nedir?

Bir cismi itmek veya çekmek kuvvet uygulamaktır.

Örneğin topa ayağımızla vurduğumuzda topa itme kuvveti uygularız. Çekmeceyi kendimize doğru açtığımızda ise çekme kuvveti uygularız.

Kısaca:

İtme ve çekme birer kuvvettir.

Kuvvet, cisimlerin hareket durumunu veya şeklini değiştirebilir.

İtme Kuvveti

Bir cismi kendimizden uzaklaştıracak şekilde uyguladığımız kuvvete itme kuvveti denir.

Günlük hayattan bazı itme örnekleri:

• Topa vurmak
• Kapıyı kapatmak
• Oyuncak arabayı ileri doğru hareket ettirmek
• Market arabasını ileri doğru sürmek
• Bir düğmeye basmak

Örneğin futbol oynarken topa ayağımızla vurduğumuzda topa kuvvet uygularız. Bu kuvvet topun hareket etmesini sağlar.

Çekme Kuvveti

Bir cismi kendimize doğru hareket ettirecek şekilde uyguladığımız kuvvete çekme kuvveti denir.

Çekme kuvvetine örnekler:

• Çekmeceyi açmak
• Bir çantayı kendimize doğru çekmek
• İpli bir oyuncağı çekmek
• Perdeleri açarken çekmek
• Bir nesneyi ip yardımıyla kendimize doğru çekmek

Çekmeceyi açarken elimizi kendimize doğru hareket ettirdiğimiz için çekme kuvveti uygularız.

Kuvvet Cisimleri Hareket Ettirebilir

Duran bir cisme kuvvet uyguladığımızda cisim hareket edebilir.

Örneğin yerde duran bir topa ayağımızla vurduğumuzda top hareket etmeye başlar.

Bir oyuncak araba masanın üzerinde duruyorsa onu elimizle ittiğimizde hareket eder.

Bu nedenle kuvvetin önemli etkilerinden biri duran cisimleri hareket ettirebilmesidir.

Kuvvet Hareketi Yavaşlatabilir veya Durdurabilir

Kuvvet yalnızca duran cisimleri hareket ettirmez.

Hareket eden bir cisme uygun yönde kuvvet uygulandığında cismin hareketi yavaşlayabilir veya cisim durabilir.

Örneğin bisiklet sürerken frene bastığımızda bisikletin hareketi yavaşlar ve sonunda durabilir.

Hareket eden bir topu ayağımızla durdurduğumuzda da topa kuvvet uygulamış oluruz.

Kuvvet Cisimleri Hızlandırabilir

Hareket eden bir cisme hareket yönünde kuvvet uygulandığında cismin hareketi hızlanabilir.

Örneğin salıncakta sallanan bir çocuğu ileri doğru ittiğimizde salıncak daha hızlı hareket edebilir.

Burada önemli olan nokta şudur:

Kuvvet, cismin hareket durumunu değiştirebilir.

Kuvvet Cismin Yönünü Değiştirebilir

Kuvvet uygulanan bir cismin hareket yönü de değişebilir.

Örneğin duvara doğru giden bir top duvara çarptığında farklı bir yöne hareket edebilir.

Futbolda topa ayağımızla farklı bir yönde vurduğumuzda topun yönünü değiştirebiliriz.

Kuvvet Cismin Şeklini Değiştirebilir

Kuvvet bazı cisimlerin şeklini değiştirebilir.

Örneğin:

• Oyun hamurunu sıkıştırmak
• Süngeri bastırmak
• Bir lastiği germek
• Kâğıdı buruşturmak

kuvvetin şekil değiştirme etkisine örnektir.

Ancak her cisim kuvvet uygulandığında aynı şekilde değişmez. Cismin yapısına göre kuvvetin etkisi farklı olabilir.

Varlıkların Hareket Özellikleri

Çevremizde hareket eden birçok varlık vardır. Bu varlıklar farklı şekillerde hareket edebilir.

Hızlanma

Bir varlığın hareketinin giderek hızlanmasına hızlanma denir.

Örneğin hareket etmeye başlayan bir bisiklet giderek daha hızlı ilerleyebilir.

Yavaşlama

Hareket eden bir varlığın hareketinin azalmasına yavaşlama denir.

Örneğin durağa yaklaşan bir otobüs yavaşlar.

Dönme

Bir varlığın kendi çevresinde dönmesine dönme hareketi denir.

Vantilatörün pervanesi dönme hareketine örnektir.

Sallanma

Bir varlığın ileri-geri veya sağa-sola gidip gelmesine sallanma hareketi denir.

Salıncak sallanma hareketi yapar.

Yön Değiştirme

Hareket eden bir varlığın farklı bir yöne doğru ilerlemesine yön değiştirme denir.

Virajı dönen bir araba veya farklı yöne doğru giden bir top buna örnek olabilir.

MEB’in güncel 3. sınıf programında bu hareket özellikleri özellikle vurgulanıyor ve hız, sürat ve ivmenin matematiksel ifadelerine girilmemesi gerektiği belirtiliyor. Bu nedenle site içeriğinde de konuyu gereksiz yere üst sınıf düzeyine taşımamak doğru olur. 

Hareketli Cisimlere Karşı Dikkatli Olmalıyız

Hareket eden cisimler her zaman güvenli olmayabilir.

Örneğin okul koridorunda çok hızlı koşan bir öğrenci başka bir öğrenciyle çarpışabilir. Hareket eden araçlar, bisikletler ve bazı doğal olaylar da dikkat edilmediğinde tehlikeli durumlara yol açabilir.

Bu nedenle:

• Koridorda koşmamalıyız.
• Trafikte dikkatli olmalıyız.
• Hareket eden araçlara yaklaşmamalıyız.
• Oyun oynarken çevremizdeki hareketli cisimlere dikkat etmeliyiz.

Buradaki amaç korkutmak değil, hareketli cisimlerin oluşturabileceği riskleri fark ederek güvenli davranmayı öğrenmektir. MEB programı da bu konunun günlük yaşam güvenliğiyle ilişkilendirilmesini özellikle ele alıyor. 

Etkinlik 1 – İtme mi, Çekme mi?

Aşağıdaki durumların karşısına İtme veya Çekme yazınız.

1. Topa ayağınla vurmak: __________
2. Çekmeceyi açmak: __________
3. Oyuncak arabayı ileri götürmek: __________
4. Çantayı kendine doğru çekmek: __________
5. Kapıyı kapatmak: __________
6. İpli oyuncağı kendine doğru getirmek: __________

Cevaplar:

1. İtme
2. Çekme
3. İtme
4. Çekme
5. İtme
6. Çekme

Etkinlik 2 – Hareket Özelliğini Bul

Aşağıdaki varlıkların yaptığı hareketi yazınız.

1. Salıncak → __________
2. Vantilatör pervanesi → __________
3. Virajı dönen araba → __________
4. Durağa yaklaşan otobüs → __________
5. Giderek daha hızlı ilerleyen bisiklet → __________

Cevaplar:

1. Sallanma
2. Dönme
3. Yön değiştirme
4. Yavaşlama
5. Hızlanma

Etkinlik 3 – Doğru mu, Yanlış mı?

1. ( ) İtme ve çekme birer kuvvettir.
2. ( ) Kuvvet yalnızca duran cisimleri etkiler.
3. ( ) Kuvvet bazı cisimlerin şeklini değiştirebilir.
4. ( ) Çekmeceyi açmak çekme kuvvetine örnektir.
5. ( ) Salıncak sallanma hareketi yapar.
6. ( ) Kuvvet hareket eden bir cismin yönünü değiştirebilir.

Cevaplar:
1-D, 2-Y, 3-D, 4-D, 5-D, 6-D

Etkinlik 4 – Boşlukları Tamamla

Kelimeler: kuvvet – itme – çekme – hareket – şekil

1. Cisimleri itmek veya __________ kuvvet uygulamaktır.
2. Topa vurmak __________ kuvvetine örnektir.
3. Çekmeceyi açmak __________ kuvvetine örnektir.
4. Kuvvet bazı cisimlerin __________ değiştirebilir.
5. Kuvvet cisimlerin __________ durumunu değiştirebilir.

Cevaplar:

1. çekme
2. itme
3. çekme
4. şekil
5. hareket

3. Sınıf Fen Bilimleri Kuvveti Tanıyalım Soruları

1. Aşağıdakilerden hangisi itme kuvvetine örnektir?

A) Çekmeceyi açmak
B) Topa vurmak
C) İpli oyuncağı çekmek
D) Çantayı kendine çekmek

2. Aşağıdakilerden hangisi çekme kuvvetine örnektir?

A) Kapıyı kapatmak
B) Topa vurmak
C) Çekmeceyi açmak
D) Oyuncak arabayı ileri itmek

3. Kuvvet aşağıdakilerden hangisini yapabilir?

A) Cismin hareketini değiştirebilir.
B) Her cismin rengini değiştirebilir.
C) Her cismin kokusunu değiştirebilir.
D) Cismi görünmez yapabilir.

4. Oyun hamurunu elimizle sıkıştırdığımızda ne olabilir?

A) Şekli değişebilir.
B) Kesinlikle hareket eder.
C) Rengi kesinlikle değişir.
D) Yok olur.

5. Salıncak aşağıdaki hareketlerden hangisini yapar?

A) Dönme
B) Sallanma
C) Yavaşlama
D) Yön değiştirme

6. Vantilatörün pervanesi hangi hareketi yapar?

A) Sallanma
B) Dönme
C) Yavaşlama
D) Yön değiştirme

7. Hareket eden bir bisikletin hızının azalmasına ne denir?

A) Hızlanma
B) Yavaşlama
C) Dönme
D) Sallanma

8. Bir topa farklı bir yönde kuvvet uygulanırsa ne olabilir?

A) Yönü değişebilir.
B) Rengi değişir.
C) Kokusu değişir.
D) Görünmez olur.

9. Aşağıdakilerden hangisi kuvvetin şekil değiştirme etkisine örnektir?

A) Oyun hamurunu sıkıştırmak
B) Topu seyretmek
C) Kitap okumak
D) Çiçeği koklamak

10. Aşağıdakilerden hangisi hareketli cisimlere karşı güvenli bir davranıştır?

A) Hareket eden aracın önüne çıkmak
B) Koridorda hızla koşmak
C) Trafikte dikkatli olmak
D) Hareket eden cisimlere yaklaşmak

Cevap Anahtarı:
1-B | 2-C | 3-A | 4-A | 5-B | 6-B | 7-B | 8-A | 9-A | 10-C

Kısa Özet

Kuvvet = İtme veya çekme.

Kuvvet;

• Duran cismi hareket ettirebilir.
• Hareket eden cismi yavaşlatabilir.
• Hareket eden cismi durdurabilir.
• Cismin hızını değiştirebilir.
• Cismin yönünü değiştirebilir.
• Bazı cisimlerin şeklini değiştirebilir.

Hareketler ise hızlanma, yavaşlama, dönme, sallanma ve yön değiştirme şeklinde karşımıza çıkabilir.