3. Sınıf Fen Bilimleri Dünya’nın Hareketleri – Konu Anlatımı, Etkinlikler ve Sorular

URL önerisi: 3-sinif-fen-bilimleri-dunyanin-hareketleri

Dünya’yı üzerinde yaşadığımız büyük bir gezegen olarak düşünürüz. Fakat Dünya aslında sürekli hareket hâlindedir. Bu hareketleri günlük hayatımızda doğrudan fark etmesek de gece ve gündüzün oluşması, bir yılın geçmesi ve mevsimlerin yaşanması gibi birçok olayla bağlantılıdır.

Dünya’nın iki temel hareketi vardır:

• Kendi ekseni etrafında dönmesi
• Güneş’in etrafında dolanması

Bu iki hareketin isimlerini ve sonuçlarını birbirine karıştırmamak önemlidir.

Dünya’nın Kendi Etrafındaki Hareketi

Dünya’nın kendi çevresinde yaptığı harekete dönme hareketi denir.

Bunu anlamak için bir topu elimize alıp kendi çevresinde çevirdiğimizi düşünelim. Topun başka bir cismin etrafında dolaşmasına gerek yoktur. Kendi çevresinde hareket eder. Dünya da buna benzer şekilde kendi ekseni etrafında döner.

Dünya’nın kendi ekseni etrafındaki bir tam dönüşü yaklaşık 24 saat sürer.

24 saatlik bu süreye 1 gün denir.

Dünya’nın dönme hareketinin en önemli sonuçlarından biri gece ve gündüzün oluşmasıdır.

Dünya’nın Güneş’e dönük olan bölümü Güneş’ten ışık alır. Bu bölgede gündüz yaşanır. Dünya’nın Güneş ışığı almayan bölümünde ise gece yaşanır.

Dünya dönmeye devam ettikçe bir bölge zamanla Güneş’e doğru döner ve gündüz yaşanmaya başlar. Daha sonra Güneş ışığı alan bölüm tekrar karanlık tarafa geçtiğinde gece oluşur.

Bu nedenle gece ve gündüz sürekli birbirini takip eder.

Gece ve Gündüz

Güneş kendi ışığını yayar. Dünya ise Güneş’ten gelen ışığı alır.

Dünya’nın Güneş’e bakan tarafı aydınlıktır. Burada gündüz yaşanır.

Güneş’e dönük olmayan taraf ise karanlıkta kalır. Burada gece yaşanır.

Dünya’nın dönmesi nedeniyle aydınlık ve karanlık bölgeler sürekli değişir.

Bu yüzden Dünya’nın bir bölümünde gündüz yaşanırken başka bir bölümünde gece yaşanabilir.

Dünya’nın Güneş Etrafındaki Hareketi

Dünya kendi etrafında dönmesinin yanında Güneş’in etrafında da hareket eder.

Dünya’nın Güneş çevresinde yaptığı bu harekete dolanma hareketi denir.

Dünya’nın Güneş etrafında bir tam dolanımı yaklaşık 365 gün 6 saat sürer.

Bu süre yaklaşık 1 yıl olarak kabul edilir.

Takvimlerde bir yıl genellikle 365 gün olarak gösterilir. Ancak Dünya’nın Güneş etrafındaki dolanımı tam olarak 365 gün değildir. Yaklaşık 6 saatlik fazlalık bulunur.

Bu saatler biriktiğinde bazı yıllarda takvime bir gün eklenir. Böyle yıllara artık yıl adı verilir.

Mevsimler ve Dünya’nın Hareketi

Bir yıl içerisinde ilkbahar, yaz, sonbahar ve kış olmak üzere dört mevsim yaşarız.

Mevsimlerin oluşmasında Dünya’nın Güneş etrafındaki dolanma hareketi ve Dünya’nın ekseninin eğik olması birlikte etkilidir.

Dünya Güneş etrafında dolanırken yıl boyunca Güneş ışınlarının geliş açısı değişir. Bu değişimler mevsimlerin oluşmasında rol oynar.

3. sınıf düzeyinde özellikle şu bilgiyi bilmek önemlidir:

Dünya’nın Güneş etrafında dolanması bir yılın oluşmasıyla ve mevsimlerin yaşanmasıyla ilişkilidir.

Dönme ve Dolanma Arasındaki Fark

Bu iki hareket sınavlarda sıkça karıştırılabilir.

Dönme hareketi:

Dünya’nın kendi ekseni etrafında hareket etmesidir.

Yaklaşık 24 saat sürer.

Gece ve gündüzün oluşmasıyla ilişkilidir.

Dolanma hareketi:

Dünya’nın Güneş etrafında hareket etmesidir.

Yaklaşık 365 gün 6 saat sürer.

Bir yılın oluşması ve mevsimlerle ilişkilidir.

Kısaca şöyle düşünebiliriz:

Kendi etrafında → dönme → 24 saat → gece ve gündüz

Güneş’in etrafında → dolanma → 365 gün 6 saat → yıl ve mevsimler

Etkinlikler

Etkinlik 1: Dönme mi, Dolanma mı?

Aşağıdaki ifadelerin karşısına dönme veya dolanma yaz.

1. Dünya’nın kendi ekseni etrafındaki hareketi: __________
2. Dünya’nın Güneş etrafındaki hareketi: __________
3. Yaklaşık 24 saatte tamamlanan hareket: __________
4. Yaklaşık 365 gün 6 saatte tamamlanan hareket: __________
5. Gece ve gündüzün oluşmasıyla ilişkili hareket: __________
6. Bir yılın oluşmasıyla ilişkili hareket: __________
7. Mevsimlerle ilişkili hareket: __________
8. Dünya’nın kendi çevresinde yaptığı hareket: __________

Cevaplar

1. Dönme
2. Dolanma
3. Dönme
4. Dolanma
5. Dönme
6. Dolanma
7. Dolanma
8. Dönme

Etkinlik 2: Boşlukları Doldur

Aşağıdaki kelimeleri uygun yerlere yaz.

Kelimeler: Güneş, 24, 365, dönme, dolanma, gece, gündüz, yıl

1. Dünya’nın kendi ekseni etrafındaki hareketine __________ hareketi denir.
2. Dünya’nın Güneş etrafındaki hareketine __________ hareketi denir.
3. Dünya kendi etrafında yaklaşık __________ saatte bir tam dönüş yapar.
4. Dünya’nın Güneş etrafındaki hareketi yaklaşık __________ gün 6 saat sürer.
5. Güneş ışığı alan bölümde __________ yaşanır.
6. Güneş ışığı almayan bölümde __________ yaşanır.
7. Dünya’nın Güneş etrafında bir tam dolanımı yaklaşık bir __________ sürer.
8. Dünya’nın dolanma hareketi __________ etrafında gerçekleşir.

Cevaplar

1. dönme
2. dolanma
3. 24
4. 365
5. gündüz
6. gece
7. yıl
8. Güneş

Etkinlik 3: Doğru mu, Yanlış mı?

Cümlelerin başına D veya Y yaz.

1. ( ) Dünya hareketsizdir.
2. ( ) Dünya kendi ekseni etrafında döner.
3. ( ) Dünya Güneş’in etrafında dolanır.
4. ( ) Dünya’nın kendi etrafındaki dönüşü yaklaşık 24 saat sürer.
5. ( ) Gece ve gündüzün oluşmasında Dünya’nın dönme hareketi etkilidir.
6. ( ) Dünya’nın Güneş etrafındaki dolanımı yaklaşık 365 gün 6 saat sürer.
7. ( ) Dünya’nın Güneş etrafında dolanması bir yılın oluşmasıyla ilişkilidir.
8. ( ) Dünya’nın kendi etrafındaki hareketine dolanma denir.
9. ( ) Güneş ışığı alan tarafta gündüz yaşanır.
10. ( ) Güneş ışığı almayan tarafta gündüz yaşanır.

Cevap Anahtarı

1-Y, 2-D, 3-D, 4-D, 5-D, 6-D, 7-D, 8-Y, 9-D, 10-Y

Etkinlik 4: Eşleştirelim

Aşağıdaki kavramları doğru açıklamayla eşleştir.

A. Dönme

B. Dolanma

1. ( ) Dünya’nın Güneş etrafındaki hareketi
2. ( ) Yaklaşık 24 saat sürer.
3. ( ) Dünya’nın kendi ekseni etrafındaki hareketidir.
4. ( ) Yaklaşık 365 gün 6 saat sürer.
5. ( ) Gece ve gündüzle ilişkilidir.
6. ( ) Bir yılın oluşmasıyla ilişkilidir.
7. ( ) Mevsimlerle ilişkilidir.

Cevap

1-B, 2-A, 3-A, 4-B, 5-A, 6-B, 7-B

Etkinlik 5: Hangisi Doğru?

1.

Dünya’nın kendi etrafında yaptığı hareket aşağıdakilerden hangisidir?

A) Dolanma
B) Dönme
C) Sallanma
D) İtme

Cevap: B

2.

Dünya’nın Güneş etrafındaki hareketine ne denir?

A) Dönme
B) Dolanma
C) Titreşim
D) Sallanma

Cevap: B

3.

Aşağıdakilerden hangisi Dünya’nın dönme hareketiyle ilişkilidir?

A) Gece ve gündüz
B) Bir yılın oluşması
C) Mevsimlerin oluşması
D) Yılların değişmesi

Cevap: A

4.

Aşağıdakilerden hangisi Dünya’nın dolanma hareketiyle ilişkilidir?

A) Gece ve gündüz
B) Bir yıl ve mevsimler
C) Sabah ve akşam
D) Saatlerin ilerlemesi

Cevap: B

Etkinlik 6: Modelleme Çalışması

Bir topu Dünya, bir el fenerini Güneş olarak düşün.

El fenerini topun bir tarafına tuttuğunda topun bir tarafının aydınlandığını, diğer tarafının ise karanlıkta kaldığını gözlemle.

Şimdi topu kendi etrafında yavaşça döndür.

Aşağıdaki soruları cevapla:

1. Işık alan taraf neyi temsil eder?

2. Karanlıkta kalan taraf neyi temsil eder?

3. Topu döndürmek Dünya’nın hangi hareketini modellemektedir?

Cevaplar

1. Gündüzü
2. Geceyi
3. Dönme hareketini

Etkinlik 7: Karışan Kavramları Ayıralım

Aşağıdaki kelimeleri iki gruba ayır.

Dönme – Dolanma – 24 saat – 365 gün 6 saat – Gece ve gündüz – Mevsimler – Kendi ekseni – Güneş’in çevresi

Dönme

Dolanma

Cevap

Dönme: Kendi ekseni, 24 saat, gece ve gündüz

Dolanma: Güneş’in çevresi, 365 gün 6 saat, mevsimler

Etkinlik 8: Günlük Hayattan Düşün

Aşağıdaki soruların cevaplarını kendi cümlelerinle yaz.

1. Sabah uyandığımızda neden gündüz olabilir?

2. Akşam saatlerinde neden hava kararmaya başlar?

3. Bir yılın oluşması hangi Dünya hareketiyle ilişkilidir?

4. Dünya’nın Güneş etrafındaki hareketi yaklaşık ne kadar sürer?

Pekiştirme Soruları

1.

Dünya’nın kendi ekseni etrafında yaptığı harekete ne ad verilir?

A) Dolanma
B) Dönme
C) Sallanma
D) Kayma

2.

Dünya’nın kendi etrafındaki bir tam dönüşü yaklaşık kaç saattir?

A) 12
B) 18
C) 24
D) 48

3.

Gece ve gündüzün oluşmasında aşağıdakilerden hangisi etkilidir?

A) Dünya’nın dönme hareketi
B) Dünya’nın dolanma hareketi
C) Yağmurun yağması
D) Bulutların hareketi

4.

Dünya’nın Güneş çevresindeki hareketine ne denir?

A) Dönme
B) Dolanma
C) Sallanma
D) Titreşim

5.

Dünya’nın Güneş etrafında bir tam dolanımı yaklaşık ne kadar sürer?

A) 24 saat
B) 30 gün
C) 365 gün 6 saat
D) 7 gün

6.

Güneş ışığı alan Dünya bölümünde ne yaşanır?

A) Gece
B) Gündüz
C) Gece yarısı
D) Kış

7.

Güneş ışığı almayan Dünya bölümünde ne yaşanır?

A) Gündüz
B) Sabah
C) Gece
D) Öğle

8.

Aşağıdakilerden hangisi dönme hareketinin sonuçlarından biridir?

A) Gece ve gündüzün oluşması
B) Bir yılın oluşması
C) Mevsimlerin oluşması
D) Yılların değişmesi

9.

Aşağıdakilerden hangisi dolanma hareketiyle ilişkilidir?

A) Gece ve gündüz
B) Bir yılın oluşması
C) Sabah ve akşam
D) Gün içinde gölgelerin oluşması

10.

Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi doğrudur?

A) Dönme – Güneş’in etrafında hareket
B) Dolanma – Kendi ekseni etrafında hareket
C) Dönme – Yaklaşık 24 saat
D) Dolanma – Yaklaşık 24 saat

11.

Dünya’nın temel hareketleri aşağıdakilerden hangisidir?

A) Dönme ve dolanma
B) İtme ve çekme
C) Sallanma ve titreşim
D) Zıplama ve yuvarlanma

12.

Bir öğrenci Dünya’yı top, Güneş’i ise el feneriyle modellemektedir. Topun ışık alan bölümü neyi gösterir?

A) Geceyi
B) Gündüzü
C) Kışı
D) Sonbaharı

13.

“Dünya’nın kendi etrafında hareket etmesi yaklaşık 24 saat sürer.” ifadesi hangi hareketi anlatır?

A) Dolanma
B) Dönme
C) Sallanma
D) Titreşim

14.

“Dünya, Güneş’in çevresinde yaklaşık 365 gün 6 saatte bir turunu tamamlar.” cümlesinde hangi hareket anlatılmaktadır?

A) Dönme
B) Dolanma
C) Sallanma
D) Titreşim

15.

Aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Dünya kendi etrafında döner.
B) Dünya Güneş’in etrafında dolanır.
C) Dünya hiç hareket etmez.
D) Dünya’nın hareketleri bazı doğal olaylarla ilişkilidir.

16.

Bir yerde gündüz yaşanırken başka bir yerde gece yaşanmasının temel nedeni nedir?

A) Dünya’nın farklı bölümlerinin aynı anda Güneş ışığı almaması
B) Güneş’in sürekli yer değiştirmesi
C) Dünya’nın ışık üretmesi
D) Ay’ın Dünya’yı aydınlatması

17.

Yaklaşık 365 gün 6 saatlik süre aşağıdakilerden hangisini ifade eder?

A) Bir gün
B) Bir hafta
C) Bir ay
D) Bir yıl

18.

Dünya’nın Güneş etrafındaki hareketi aşağıdakilerden hangisiyle ilişkilidir?

A) Bir yıl ve mevsimler
B) Gece ve gündüz
C) Sabahın başlaması
D) Akşamın gelmesi

19.

Aşağıdaki öğrencilerden hangisi doğru bilgi vermiştir?

A) Dünya sadece kendi etrafında hareket eder.

B) Dünya sadece Güneş’in etrafında hareket eder.

C) Dünya hem kendi etrafında döner hem Güneş’in etrafında dolanır.

D) Dünya hiç hareket etmez.

20.

Aşağıdaki özetlerden hangisi doğrudur?

A) Dönme yaklaşık 24 saat, dolanma yaklaşık 365 gün 6 saat sürer.

B) Dönme yaklaşık 1 yıl, dolanma yaklaşık 24 saat sürer.

C) Her iki hareket de yaklaşık 24 saat sürer.

D) Her iki hareket de yaklaşık 1 yıl sürer.

Cevap Anahtarı

1-B | 2-C | 3-A | 4-B | 5-C | 6-B | 7-C | 8-A | 9-B | 10-C

11-A | 12-B | 13-B | 14-B | 15-C | 16-A | 17-D | 18-A | 19-C | 20-A

Kısa Tekrar

Dünya’nın kendi ekseni etrafındaki hareketi dönme hareketidir. Yaklaşık 24 saatte tamamlanır ve gece-gündüz döngüsüyle ilişkilidir.

Dünya’nın Güneş etrafındaki hareketi dolanma hareketidir. Yaklaşık 365 gün 6 saat sürer ve bir yılın oluşmasıyla ilişkilidir. Mevsimlerin oluşumunda da Dünya’nın Güneş etrafındaki hareketi ve ekseninin eğikliği birlikte etkilidir.

Akılda tutmanın en kolay yolu:

Kendi etrafında → Dönme → 24 saat → Gece ve gündüz

Güneş’in etrafında → Dolanma → 365 gün 6 saat → Yıl ve mevsimler