3. Sınıf Türkçe – Zıt Anlamlı Kelimeler

Bazı kelimelerin anlamları birbirinin tam tersidir.

Örneğin:

uzun ↔ kısa

büyük ↔ küçük

sıcak ↔ soğuk

Uzun, kısa anlamına gelmez. Tam tersine, birbirlerinin karşıt anlamlarını ifade eder.

Anlamları birbirinin karşıtı olan kelimelere zıt anlamlı kelimeler denir.

1. Zıt Anlamlı Kelime Nedir?

Anlam bakımından birbirinin karşıtı olan kelimelere zıt anlamlı kelimeler denir.

Örnekler:

• büyük ↔ küçük
• uzun ↔ kısa
• güzel ↔ çirkin
• sıcak ↔ soğuk
• hızlı ↔ yavaş
• eski ↔ yeni
• genç ↔ yaşlı
• açık ↔ kapalı

Bir kelimeyi söylediğimizde onun tam karşıtını düşündürebiliyorsak zıt anlamlı kelimelerden söz edebiliriz.

2. Büyük – Küçük

Bir şeyin boyutunu anlatırken:

Büyük ev

Küçük ev

Büyük ↔ küçük

Cümle:

Bahçede büyük bir top vardı.

Karşıtı:

Bahçede küçük bir top vardı.

3. Uzun – Kısa

Boy veya mesafe bakımından birbirinin karşıtı olan kelimelerdir.

Uzun ↔ kısa

Örnek:

Bu yol çok uzun.

Karşıtı:

Bu yol çok kısa.

Başka örnek:

Uzun bir kalem.

Kısa bir kalem.

4. Sıcak – Soğuk

Sıcaklığın birbirine karşıt iki durumunu anlatır.

Sıcak ↔ soğuk

Örnek:

Çorba sıcak.

Çorba soğuk.

Bir başka örnek:

Bugün hava sıcak.

Bugün hava soğuk.

5. Hızlı – Yavaş

Bir hareketin gerçekleşme hızını anlatır.

Hızlı ↔ yavaş

Örnek:

Tavşan çok hızlı koşuyor.

Kaplumbağa daha yavaş ilerliyor.

6. Eski – Yeni

Bir eşyanın veya yapının kullanım ya da yaş bakımından durumunu anlatabilir.

Eski ↔ yeni

Örnek:

Bu benim eski çantam.

Bu benim yeni çantam.

7. Güzel – Çirkin

Görünüş veya beğeni bakımından karşıtlık bildirebilir.

Güzel ↔ çirkin

Örnek:

Bahçede güzel bir çiçek vardı.

Karşıtı:

Bahçede çirkin görünen bir çiçek vardı.

8. Açık – Kapalı

Bir şeyin açık veya kapalı durumunu anlatır.

Açık ↔ kapalı

Örnek:

Pencere açık.

Pencere kapalı.

Başka bir örnek:

Market açık.

Market kapalı.

9. Gece – Gündüz

Zaman bakımından birbirinin karşıtı olarak kullanılan kelimelerdir.

Gece ↔ gündüz

Örnek:

Gündüz hava aydınlıktır.

Gece hava karanlıktır.

10. Ön – Arka

Bir şeyin bulunduğu yönü belirtir.

Ön ↔ arka

Örnek:

Arabanın önünde durdu.

Arabanın arkasına geçti.

11. İç – Dış

Bir yerin içerisini ve dışarısını anlatır.

İç ↔ dış

Örnek:

Çocuk evin içinde oynuyor.

Köpek evin dışında bekliyor.

12. Alt – Üst

Konum bakımından karşıtlık oluşturur.

Alt ↔ üst

Örnek:

Kitap masanın üstünde.

Çanta masanın altında.

13. Doğru – Yanlış

Bir bilginin veya yapılan bir işin doğruluğunu anlatırken kullanılır.

Doğru ↔ yanlış

Örnek:

Bu cevap doğru.

Karşıtı:

Bu cevap yanlış.

14. İyi – Kötü

Bir kişinin, davranışın veya durumun özelliğini anlatabilir.

İyi ↔ kötü

Örnek:

Ali iyi bir arkadaş.

Karşıtı:

Ali kötü bir arkadaş.

15. Kolay – Zor

Bir işin yapılmasının ne kadar güç olduğunu anlatır.

Kolay ↔ zor

Örnek:

Bu soru çok kolay.

Bu soru oldukça zor.

16. Mutlu – Üzgün

Duyguları anlatan karşıt kelimelerdir.

Mutlu ↔ üzgün

Örnek:

Çocuk hediyeyi alınca mutlu oldu.

Oyuncağı kırılınca üzgün oldu.

17. Zengin – Fakir

Maddi durum bakımından karşıtlık oluşturabilir.

Zengin ↔ fakir

Örnek:

Bazı insanlar çok zengin, bazıları ise fakir olabilir.

18. Genç – Yaşlı

Yaş bakımından karşıt anlamlı kelimelerdir.

Genç ↔ yaşlı

Örnek:

Parkta genç insanlar vardı.

Parkta yaşlı insanlar da vardı.

19. Çok – Az

Miktar bakımından karşıtlık oluşturur.

Çok ↔ az

Örnek:

Sepette çok elma var.

Sepette az elma var.

20. Var – Yok

Bir şeyin bulunup bulunmadığını anlatır.

Var ↔ yok

Örnek:

Çantamda kalem var.

Çantamda silgi yok.

21. Zıt Anlamlı Kelimeleri Cümlede Kullanalım

Zıt anlamlı kelimeleri öğrenmenin en güzel yollarından biri onları aynı konu içinde karşılaştırmaktır.

Örnek:

Bu kutu büyük, şu kutu küçük.

Örnek:

Bugün hava sıcak, dün hava soğuktu.

Örnek:

Birinci soru kolay, ikinci soru zor.

Örnek:

Çanta masanın üstünde, ayakkabı masanın altında.

22. Zıt Anlamlı Kelimeler Her Zaman Aynı Türde Olur

Örneğin:

büyük – küçük

İkisi de bir varlığın özelliğini anlatabilir.

büyük ev
küçük ev

sıcak – soğuk

İkisi de sıcaklık bildirir.

sıcak su
soğuk su

Bu yüzden cümlede karşılaştırma yapmak daha kolay olur.

Etkinlik 1 – Zıt Anlamlısını Bul

Aşağıdaki kelimelerin karşıtlarını yazalım.

1. büyük → küçük
2. uzun → kısa
3. sıcak → soğuk
4. güzel → çirkin
5. hızlı → yavaş
6. eski → yeni
7. açık → kapalı
8. kolay → zor
9. iyi → kötü
10. genç → yaşlı

Etkinlik 2 – Eşleştirelim

Sol taraftaki kelimeleri sağ taraftaki karşıtlarıyla eşleştirelim.

Kelime	Zıttı
büyük	soğuk
sıcak	küçük
hızlı	kapalı
açık	yavaş
kolay	zor

Doğru eşleştirme:

• büyük → küçük
• sıcak → soğuk
• hızlı → yavaş
• açık → kapalı
• kolay → zor

Etkinlik 3 – Boşlukları Dolduralım

Parantezde verilen kelimenin zıt anlamlısını kullanarak cümleyi tamamlayalım.

1.

Bu çanta çok büyük, şu çanta ise çok ______.

→ küçük

2.

Bugün hava sıcak, dün hava ______.

→ soğuktu

3.

Bu soru kolay, diğer soru ______.

→ zor

4.

Pencere açık, kapı ______.

→ kapalı

5.

Ali çok mutlu, kardeşi ise ______.

→ üzgün

Etkinlik 4 – Hangisi Zıt Anlamlı?

1.

Aşağıdakilerden hangisi “uzun” kelimesinin zıttıdır?

A) büyük
B) kısa
C) geniş

Cevap: B

2.

“Eski” kelimesinin zıttı hangisidir?

A) yeni
B) yaşlı
C) güzel

Cevap: A

3.

“Çok” kelimesinin zıttı hangisidir?

A) fazla
B) az
C) büyük

Cevap: B

4.

“İyi” kelimesinin zıttı hangisidir?

A) güzel
B) kötü
C) doğru

Cevap: B

Etkinlik 5 – Cümleyi Zıttına Çevirelim

1.

Hava sıcak.

→ Hava soğuk.

2.

Çanta ağır.

→ Çanta hafif.

3.

Çocuk mutlu.

→ Çocuk üzgün.

4.

Kapı açık.

→ Kapı kapalı.

5.

Bu yol uzun.

→ Bu yol kısa.

Dikkat: Her Kelimenin Zıttı Olmaz

Türkçedeki her kelimenin zıt anlamlısı bulunmaz.

Örneğin:

masa
kalem
kitap
elma

Bu kelimelerin belirli bir zıt anlamlısı yoktur.

“Kitabın zıttı nedir?” diye soramayız.

Ancak:

büyük ↔ küçük

gibi kelimelerde karşıtlık vardır.

Zıt Anlam ile Eş Anlamı Karıştırmayalım

Bu iki konu birbirinden farklıdır.

Eş anlamlı:

Anlamları aynı veya çok yakındır.

cevap = yanıt

Zıt anlamlı:

Anlamları birbirinin karşıtıdır.

büyük ↔ küçük

Yani:

Eş anlam = yakın/anlamdaş

Zıt anlam = karşıt

Mini Test

1. “Büyük” kelimesinin zıt anlamlısı hangisidir?

A) uzun
B) küçük
C) geniş

Cevap: B

2. “Sıcak” kelimesinin zıttı hangisidir?

A) ılık
B) soğuk
C) serin

Cevap: B

3. Hangisi zıt anlamlı bir kelime çiftidir?

A) cevap – yanıt
B) hediye – armağan
C) hızlı – yavaş

Cevap: C

4. “Kolay” kelimesinin zıt anlamlısı hangisidir?

A) zor
B) basit
C) güzel

Cevap: A

5. “Gece” kelimesinin zıttı hangisidir?

A) akşam
B) gündüz
C) sabah

Cevap: B

6. “Açık” kelimesinin zıttı hangisidir?

A) kapalı
B) büyük
C) dışarı

Cevap: A

7. “Mutlu” kelimesinin zıttı hangisidir?

A) neşeli
B) üzgün
C) güzel

Cevap: B

8. Hangisinin belirgin bir zıt anlamlısı yoktur?

A) uzun
B) sıcak
C) kalem

Cevap: C

Birlikte Uygulayalım

Şu cümleye bakalım:

Büyük evin yanında küçük bir ev vardı.

Burada:

büyük ↔ küçük

zıt anlamlı kelimelerdir.

Başka bir cümle:

Sabah hava soğuktu, öğleden sonra sıcak oldu.

Burada:

soğuk ↔ sıcak

zıt anlamlıdır.

Bir başka örnek:

Bu çanta hafif, diğer çanta ağır.

hafif ↔ ağır

zıt anlamlıdır.

Öğrendiklerimizi Hatırlayalım

Bazı önemli zıt anlamlı kelimeler:

• büyük ↔ küçük
• uzun ↔ kısa
• sıcak ↔ soğuk
• hızlı ↔ yavaş
• eski ↔ yeni
• güzel ↔ çirkin
• iyi ↔ kötü
• kolay ↔ zor
• açık ↔ kapalı
• genç ↔ yaşlı
• mutlu ↔ üzgün
• çok ↔ az
• iç ↔ dış
• alt ↔ üst
• ön ↔ arka
• gece ↔ gündüz
• doğru ↔ yanlış
• var ↔ yok
• ağır ↔ hafif
• zengin ↔ fakir

Kısacası

Bir kelimenin anlamının tam karşısında duran kelimeyi arıyorsak zıt anlamlı kelimeleri buluyoruz.

Örneğin:

uzun → kısa

iyi → kötü

çok → az

açık → kapalı

doğru → yanlış

Unutma: Eş anlamlı kelimeler birbirine yakın anlam taşır, zıt anlamlı kelimeler ise birbirinin karşıtıdır.

• Yazdır
• X
• WhatsApp
• Facebook