4. Sınıf Türkçe: Eş, Zıt ve Sesteş Anlamlı Kelimeler | Konu Anlatımı, Etkinlikler ve Test

Eş, Zıt ve Sesteş Anlamlı Kelimeler

Türkçede bazı kelimeler anlam bakımından birbirleriyle benzerlik veya karşıtlık gösterebilir. Bazı kelimeler ise yazılış ve söyleniş bakımından aynı olduğu hâlde farklı anlamlara gelebilir.

Bu konuyu öğrenirken üç önemli kavramla karşılaşacağız:

• Eş anlamlı kelimeler
• Zıt anlamlı kelimeler
• Sesteş kelimeler

Şimdi bunları 4. sınıf seviyesine uygun, kolay örneklerle öğrenelim.

1. Eş Anlamlı Kelimeler

Yazılışları farklı, anlamları aynı veya birbirine çok yakın olan kelimelere eş anlamlı kelimeler denir.

Eş anlamlı kelimelere anlamdaş kelimeler de denir.

Örnek:

Öğretmen → Muallim

Cevap → Yanıt

Soru → Sual

Yıl → Sene

Kalp → Yürek

Günlük konuşmalarımızda bu kelimelerden bazılarını daha sık kullanırız.

Eş Anlamlı Kelimeler Tablosu

Kelime	Eş anlamlısı
yıl	sene
cevap	yanıt
soru	sual
kalp	yürek
görev	vazife
hediye	armağan
okul	mektep
öğrenci	talebe
şehir	kent
fakir	yoksul
zengin	varlıklı
beyaz	ak
siyah	kara
hızlı	süratli
küçük	ufak
büyük	iri
özgür	hür
misafir	konuk
doktor	hekim
ev	konut

Örnek Cümleler

Babam bana güzel bir hediye aldı.

Babam bana güzel bir armağan aldı.

İki cümlenin anlamı birbirine çok yakındır.

Eş Anlamlı Kelimeleri Nasıl Buluruz?

Bir kelimenin yerine başka bir kelime koyduğumuzda cümlenin anlamı büyük ölçüde değişmiyorsa bu kelimeler eş anlamlı olabilir.

Örnek:

Bugün bir misafirimiz geldi.

“Misafir” yerine “konuk” yazalım:

Bugün bir konuğumuz geldi.

Cümlenin anlamı değişmedi.

Bu nedenle:

Misafir = Konuk

eş anlamlıdır.

2. Zıt Anlamlı Kelimeler

Anlamları birbirinin karşıtı olan kelimelere zıt anlamlı kelimeler denir.

Örneğin:

Büyük ↔ Küçük

Uzun ↔ Kısa

Sıcak ↔ Soğuk

Gece ↔ Gündüz

Zıt Anlamlı Kelimeler Tablosu

Kelime	Zıt anlamlısı
büyük	küçük
uzun	kısa
sıcak	soğuk
hızlı	yavaş
güzel	çirkin
iyi	kötü
kolay	zor
eski	yeni
açık	kapalı
aşağı	yukarı
içeri	dışarı
gece	gündüz
erken	geç
genç	yaşlı
temiz	kirli
dolu	boş
az	çok
uzak	yakın
ince	kalın
ağır	hafif
sert	yumuşak
canlı	cansız
doğru	yanlış
çalışkan	tembel
düzenli	dağınık

Zıt Anlamlı Kelimeleri Cümle İçinde Öğrenelim

Örnek 1

Bu çanta çok ağır.

Zıttı:

Bu çanta çok hafif.

Ağır ↔ Hafif

Örnek 2

Ali erken geldi.

Zıttı:

Ali geç geldi.

Erken ↔ Geç

Örnek 3

Sınıf çok temiz.

Zıttı:

Sınıf çok kirli.

Temiz ↔ Kirli

Dikkat!

Her kelimenin zıt anlamlısı olmayabilir.

Örneğin:

• Masa
• Kalem
• Kitap
• Elma
• Çanta

gibi varlık isimlerinin doğrudan zıt anlamlıları yoktur.

Bu nedenle bir kelimeye “zıt anlamlı” diyebilmek için gerçekten karşıt bir anlam taşıması gerekir.

3. Sesteş Kelimeler

Yazılışları ve söylenişleri aynı, anlamları farklı olan kelimelere sesteş kelimeler denir.

Sesteş kelimeler bazen çocukların kafasını karıştırabilir. Çünkü kelime aynı görünür ancak cümledeki anlamı değişir.

Örnek:

Yüz

“Yüzünü yıkadı.”

Buradaki yüz, insanın yüzü anlamındadır.

Havuzda yüz.

Buradaki yüz, yüzmek anlamındadır.

Kelime aynı:

yüz

Ancak anlamları farklıdır.

Sesteş Kelimelere Örnekler

1. Gül

Bahçedeki gül çok güzel kokuyor.

Burada gül, bir çiçektir.

Biraz gül, çok üzgün görünüyorsun.

Burada gül, gülmek eylemidir.

2. Yaz

Yaz mevsimini çok seviyorum.

Burada yaz, mevsimdir.

Defterine adını yaz.

Burada yaz, bir eylemdir.

3. Çay

Akşam çay içtik.

Burada çay, içecek anlamındadır.

Köyün yanından bir çay akıyor.

Burada çay, küçük akarsu anlamındadır.

4. At

At çok hızlı koşuyor.

Burada at, hayvandır.

Topu bana at.

Burada at, bir eylemdir.

5. Kaz

Bahçede bir kaz gördüm.

Burada kaz, hayvandır.

Çukuru biraz daha kaz.

Burada kaz, bir eylemdir.

Sesteş Kelimeleri Nasıl Buluruz?

Bir kelimeyi iki farklı cümlede düşünelim.

Eğer:

• Yazılışı aynıysa,
• Söylenişi aynıysa,
• Anlamları farklıysa

bu kelimeler sesteştir.

Örnek:

“Bahçede gül yetişiyor.”

“Biraz gül, fotoğraf çekiyorum.”

Gül = Sesteş

Eş, Zıt ve Sesteş Kelimeleri Karşılaştıralım

Kavram	Özelliği	Örnek
Eş anlamlı	Anlamları aynı veya yakın	cevap – yanıt
Zıt anlamlı	Anlamları karşıt	büyük – küçük
Sesteş	Yazılışı aynı, anlamı farklı	gül – gül

Etkinlik 1: Eş Anlamlısını Bul

Aşağıdaki kelimelerin eş anlamlılarını yazınız.

1. yıl → __________
2. cevap → __________
3. misafir → __________
4. hediye → __________
5. şehir → __________
6. doktor → __________
7. öğrenci → __________
8. kalp → __________
9. fakir → __________
10. görev → __________

Etkinlik 2: Doğru Eşleştirmeyi Yap

Aşağıdaki kelimeleri eş anlamlılarıyla eşleştiriniz.

1. Soru

2. Yıl

3. Konuk

4. Yanıt

5. Hediye

a. Cevap

b. Armağan

c. Sene

d. Misafir

e. Sual

Cevaplar:

1 → ___

2 → ___

3 → ___

4 → ___

5 → ___

Etkinlik 3: Zıt Anlamlısını Bul

Aşağıdaki kelimelerin zıt anlamlılarını yazınız.

1. büyük → __________
2. uzun → __________
3. sıcak → __________
4. hızlı → __________
5. temiz → __________
6. erken → __________
7. güzel → __________
8. açık → __________
9. ağır → __________
10. kolay → __________

Etkinlik 4: Zıt Anlamlı Kelimeleri Eşleştir

1. Gece
2. Eski
3. Dolu
4. Uzak
5. İnce
6. Yukarı
7. İyi
8. Az

a. Çok
b. Aşağı
c. Kötü
d. Gündüz
e. Yeni
f. Boş
g. Yakın
h. Kalın

Cevaplar:

1 → ___

2 → ___

3 → ___

4 → ___

5 → ___

6 → ___

7 → ___

8 → ___

Etkinlik 5: Sesteşi Bul

Aşağıdaki kelimelerin sesteş anlamlarını düşünerek ikinci anlamını yazınız.

Gül

1. Gül → Çiçek
2. Gül → __________

Yaz

1. Yaz → Mevsim
2. Yaz → __________

At

1. At → Hayvan
2. At → __________

Kaz

1. Kaz → Hayvan
2. Kaz → __________

Çay

1. Çay → İçecek
2. Çay → __________

Etkinlik 6: Hangi Anlamda?

Aşağıdaki cümlelerde koyu yazılan kelimenin hangi anlamda kullanıldığını bulunuz.

1. Bahçedeki gül çok güzel kokuyor.

Gül → __________________

2. Hadi biraz gül!

Gül → __________________

3. Yaz tatilinde köye gideceğiz.

Yaz → __________________

4. Defterine güzel bir cümle yaz.

Yaz → __________________

5. Çay çok sıcakmış.

Çay → __________________

6. Köyün yanından bir çay geçiyor.

Çay → __________________

Etkinlik 7: Kelime Avı

Aşağıdaki kelimelerin karşısına Eş, Zıt veya Sesteş yazınız.

1. yıl – sene → __________
2. büyük – küçük → __________
3. gül – gül → __________
4. cevap – yanıt → __________
5. sıcak – soğuk → __________
6. yaz – yaz → __________
7. misafir – konuk → __________
8. eski – yeni → __________
9. at – at → __________
10. güzel – çirkin → __________

Etkinlik 8: Cümleyi Tamamla

Parantezde verilen kelimenin eş veya zıt anlamlısını kullanarak cümleyi tamamlayınız.

1.

Bugün hava çok sıcak, dün ise çok __________ idi.

2.

Bu sorunun cevabını biliyorum. Öğretmen de __________ istedi.

3.

Ayşe erken geldi, Mehmet ise __________ geldi.

4.

Bu kutu çok ağır, şu kutu ise oldukça __________.

5.

Dedem köyde, ben ise __________ yaşıyorum.

Etkinlik 9: Sesteş Cümleler

Aşağıdaki sesteş kelimeleri kullanarak ikişer cümle yazınız.

Gül

1. 
   
   
   
2. 
   
   
   

Yaz

1. 
   
   
   
2. 
   
   
   

At

1. 
   
   
   
2. 
   
   
   

Kaz

1. 
   
   
   
2. 
   
   
   

Etkinlik 10: Mini Hikâye

Aşağıdaki hikâyeyi okuyunuz.

Ece yaz tatilinde dedesinin köyüne gitti. Bahçede güzel bir gül gördü. Dedesi, “Biraz gül, bugün çok güzel bir gün.” dedi. Ece daha sonra defterini çıkarıp yaşadıklarını yazmaya başladı. Akşam olunca dedesiyle birlikte bir bardak çay içti.

Metinde geçen sesteş kelimeleri bulunuz.

1. __________

2. __________

3. __________

Bu kelimelerin farklı anlamlarını yazınız.

4. Sınıf Türkçe Eş, Zıt ve Sesteş Kelimeler Testi

1. “Cevap” kelimesinin eş anlamlısı hangisidir?

A) Soru
B) Yanıt
C) Problem
D) Anlam

2. “Misafir” kelimesinin eş anlamlısı hangisidir?

A) Konuk
B) Komşu
C) Arkadaş
D) Öğrenci

3. “Büyük” kelimesinin zıt anlamlısı hangisidir?

A) Uzun
B) Küçük
C) Geniş
D) İri

4. “Erken” kelimesinin zıt anlamlısı hangisidir?

A) Hızlı
B) Yavaş
C) Geç
D) Önce

5. Aşağıdakilerden hangisi eş anlamlı kelimelerdir?

A) Büyük – küçük

B) Sıcak – soğuk

C) Hediye – armağan

D) Gece – gündüz

6. Aşağıdakilerden hangisi zıt anlamlı kelimelerdir?

A) Cevap – yanıt

B) Konuk – misafir

C) Yıl – sene

D) Temiz – kirli

7. Aşağıdakilerden hangisi sesteş kelimedir?

A) Masa
B) Kitap
C) Gül
D) Defter

8. “Bahçedeki gül çok güzel.” cümlesinde “gül” ne anlama gelir?

A) Sevinmek
B) Çiçek
C) Koşmak
D) Konuşmak

9. “Biraz gül, fotoğraf çekiyorum.” cümlesinde “gül” ne anlama gelir?

A) Çiçek
B) Bitki
C) Gülmek
D) Bahçe

10. “Yaz tatilinde denize gideceğiz.” cümlesindeki “yaz” sözcüğünün sesteşi hangi cümlede kullanılmıştır?

A) Yaz mevsimini seviyorum.

B) Defterine adını yaz.

C) Yaz aylarında hava sıcaktır.

D) Yaz geldi.

11. “At” sözcüğü hangi cümlede farklı anlamda kullanılmıştır?

A) At çayırda koşuyor.

B) Beyaz bir at gördüm.

C) At çok hızlıydı.

D) Topu bana at.

12. “Ağır” kelimesinin zıt anlamlısı hangisidir?

A) Büyük
B) Hafif
C) Küçük
D) Yavaş

13. “Doktor” kelimesinin eş anlamlısı hangisidir?

A) Hemşire
B) Hasta
C) Hekim
D) Öğretmen

14. Aşağıdaki kelime çiftlerinden hangisi sesteştir?

A) Kara – siyah

B) Küçük – büyük

C) Kaz – kaz

D) Soru – sual

15. Aşağıdakilerden hangisinde kelime türü doğru verilmiştir?

A) Büyük – küçük → Eş anlamlı

B) Cevap – yanıt → Zıt anlamlı

C) Gül – gül → Sesteş

D) Yıl – sene → Zıt anlamlı

Test Cevap Anahtarı

1. B
2. A
3. B
4. C
5. C
6. D
7. C
8. B
9. C
10. B
11. D
12. B
13. C
14. C
15. C

Konu Özeti

Eş Anlamlı

Anlamları aynı veya birbirine çok yakın olan kelimelerdir.

Örnek:

Cevap = Yanıt

Misafir = Konuk

Yıl = Sene

Zıt Anlamlı

Anlamları birbirinin karşıtı olan kelimelerdir.

Örnek:

Büyük ↔ Küçük

Sıcak ↔ Soğuk

Gece ↔ Gündüz

Sesteş

Yazılışları ve söylenişleri aynı, anlamları farklı kelimelerdir.

Örnek:

Gül → Çiçek

Gül → Gülmek

Yaz → Mevsim

Yaz → Yazmak

At → Hayvan

At → Bir şeyi fırlatmak

Akılda Kalması İçin

Eş = Aynı veya yakın anlam

Zıt = Karşıt anlam

Sesteş = Aynı söyleniş, farklı anlam

Mini Hatırlatma

“Cevap – Yanıt” → Eş

“Büyük – Küçük” → Zıt

“Gül – Gül” → Sesteş

Bu üç kavramı öğrenirken en önemli nokta, kelimeleri tek başına değil, cümle içinde değerlendirmektir. Böylece özellikle sesteş kelimelerin hangi anlamda kullanıldığını kolayca anlayabiliriz.