Geometri yalnızca şekilleri tanımaktan ibaret değildir. Verilen ölçülere göre şekiller çizebilir, doğrular oluşturabilir ve açıları ölçebiliriz.
Bu konuda cetvel, açıölçer ve pergel kullanarak geometrik çizimler yapmayı öğreneceğiz.
1. Doğru, Doğru Parçası ve Işın
Geometrik çizimlere başlamadan önce üç temel kavramı bilmeliyiz.
Doğru
Her iki yönde de sonsuza kadar uzanan çizgiye doğru denir.
Doğrunun iki ucunda da ok bulunur.
←────────→
Doğru Parçası
İki uç noktası bulunan ve uzunluğu ölçülebilen çizgiye doğru parçası denir.
A ●────────● B
AB doğru parçasının uzunluğunu cetvelle ölçebiliriz.
Işın
Bir başlangıç noktası bulunan ve tek yönde sonsuza kadar uzayan çizgiye ışın denir.
A ●────────→
2. Cetvelle Doğru Parçası Çizme
Belirli uzunlukta bir doğru parçası çizmek için cetvelden yararlanırız.
Örneğin 6 cm uzunluğunda bir doğru parçası çizelim.
Uygulama
- Cetveli kâğıdın üzerine yerleştir.
- Cetvelin 0 cm noktasını başlangıç noktasına getir.
- Başlangıç noktasını işaretle.
- 6 cm hizasına ikinci noktayı koy.
- İki noktayı cetvelle birleştir.
Böylece 6 cm uzunluğunda bir doğru parçası elde ederiz.
3. Dik Doğrular Çizme
Birbirini 90° açıyla kesen doğrulara dik doğrular denir.
Dikliği kontrol etmek için açıölçerden yararlanabiliriz.
Örneğin bir doğru çizelim.
Daha sonra bu doğruyu 90° açıyla kesecek ikinci doğruyu çizelim.
Ortaya dik doğrular çıkar.
Dikkat: Dik doğruların oluşturduğu açı 90° olmalıdır.
4. Paralel Doğrular
Aynı düzlemde bulunan ve ne kadar uzatılırsa uzatılsın kesişmeyen doğrulara paralel doğrular denir.
Örneğin defterimizin çizgileri birbirine paralel doğrulara örnek olabilir.
Paralel doğruları çizerken iki doğrunun arasındaki uzaklığın aynı kalmasına dikkat ederiz.
5. Açıölçerle Açı Çizme
Açı çizmek için açıölçer kullanabiliriz.
Örneğin 60°’lik bir açı çizmek istiyoruz.
Adımlar
- Önce bir ışın çiz.
- Açıölçerin merkezini ışının başlangıç noktasına yerleştir.
- Açıölçerin 0° çizgisini ışınla çakıştır.
- 60° noktasını işaretle.
- Başlangıç noktası ile işaretlediğin noktayı cetvelle birleştir.
Böylece 60°’lik açı oluşturmuş oluruz.
6. 90°’lik Açı Çizelim
90°’lik açıya dik açı denir.
Açıölçerin üzerinde 90° işaretini buluruz.
Başlangıç ışınımızı çizdikten sonra:
0° → başlangıç yönü
90° → ikinci ışının yönü
olacak şekilde çizimimizi tamamlarız.
7. Üçgen Çizimi
Üçgen çizmek için üç doğru parçasını uygun şekilde birleştirmemiz gerekir.
Örneğin kenar uzunlukları:
- 5 cm
- 5 cm
- 5 cm
olan bir üçgen çizmek istediğimizi düşünelim.
Önce 5 cm uzunluğunda bir doğru parçası çizelim.
Daha sonra diğer iki kenarı uygun şekilde çizerek üçgeni tamamlayalım.
Bu durumda bütün kenarları eşit olan bir üçgen elde ederiz.
8. Verilen Kenar Uzunluklarına Göre Çizim
Bir üçgenin kenar uzunlukları verilmişse çizim yaparken ölçülere dikkat etmeliyiz.
Örneğin:
4 cm – 5 cm – 6 cm
uzunluklarında bir üçgen çizmek istiyoruz.
Önce 6 cm’lik doğru parçasını çizelim.
Daha sonra diğer kenarların uzunluklarını belirleyerek şekli tamamlayabiliriz.
Çizimin doğru olması için cetvel kullanmak önemlidir.
9. Pergel ile Aynı Uzunluğu Taşıma
Pergel, özellikle aynı uzunlukları işaretlemek için kullanışlı bir araçtır.
Örneğin bir doğru parçasının uzunluğunu başka bir yere taşımak istediğimizde:
- Pergelin iki ucunu doğru parçasının uçlarına yerleştir.
- Pergelin açıklığını değiştirme.
- Pergeli başka bir noktaya taşı.
- Aynı açıklıkla işaretleme yap.
Böylece aynı uzunluğu başka bir yere aktarabiliriz.
10. Geometrik Çizimlerde Ölçü Neden Önemlidir?
Geometrik çizimlerde küçük ölçüm hataları şeklin tamamını değiştirebilir.
Örneğin 5 cm olması gereken bir doğru parçasını 6 cm çizersen şeklin kenar uzunluğu değişir.
Bu nedenle:
Cetveli doğru yerleştir.
0 noktasından ölçmeye başla.
Açıölçerin merkezini açı köşesine getir.
Ölçüleri çizim boyunca kontrol et.
Çizim Etkinliği 1: Doğru Parçası
Bir kâğıda aşağıdaki doğru parçalarını çiz:
- 3 cm
- 5 cm
- 7 cm
Daha sonra uzunluklarını cetvelle tekrar ölç.
Kontrol
Çizdiğin doğru parçalarının uzunlukları aynı çıktı mı?
Çizim Etkinliği 2: Açı Çiz
Aşağıdaki açıları açıölçer kullanarak çiz:
45°
90°
120°
Çizdikten sonra açı türlerini yaz.
45° → ………………………………
90° → ………………………………
120° → ………………………………
Çizim Etkinliği 3: Paralel Doğrular
Cetvel kullanarak birbirine paralel iki doğru çiz.
Daha sonra iki doğru arasındaki uzaklığı farklı noktalardan ölç.
Ölçümler birbirine yakın mı?
Çizim Etkinliği 4: Üçgen Tasarla
Cetvel kullanarak üçgen çiz.
Kenar uzunluklarını ölç ve aşağıya yaz:
- kenar: …….. cm
- kenar: …….. cm
- kenar: …….. cm
Şimdi üçgeninin kenarlarından herhangi ikisini karşılaştır.
Hangi kenar daha uzun?
…………………………………………….
Geometrik Çizimlerde Sık Yapılan Hatalar
Cetvelin 0 noktasını kullanmamak
Cetvelin kenarından değil, 0 cm çizgisinden ölçmeye dikkat etmeliyiz.
Açıölçeri yanlış yerleştirmek
Açıölçerin merkez noktası mutlaka açının köşesine gelmelidir.
Yanlış ölçek okumak
Açıölçerde iki farklı sayı dizisi bulunabilir. Başlangıç ışınının yönüne uygun olan ölçek kullanılmalıdır.
Çizgileri ölçmeden çizmek
Özellikle uzunluk verilen sorularda çizim mutlaka ölçülerek yapılmalıdır.
Konu Özeti
Doğru: İki yönde sonsuza kadar uzanır.
Doğru parçası: İki uç noktası vardır ve uzunluğu ölçülebilir.
Işın: Bir başlangıç noktası vardır ve tek yönde sonsuza uzar.
Dik doğrular: 90° açı oluşturur.
Paralel doğrular: Birbirlerini kesmez.
Cetvel: Uzunluk ölçmek ve doğru çizmek için kullanılır.
Açıölçer: Açı ölçmek ve belirli ölçüde açı çizmek için kullanılır.
Pergel: Aynı uzunluğu taşımak ve çember çizmek için kullanılabilir.
Şimdi Sıra Sende!
Cetvel ve açıölçer kullanımını ne kadar öğrendiğini görmek için 5. Sınıf Geometrik Çizimler Soru Maratonunu çöz!