Sıfat Nedir?
İsimlerin önüne gelerek onları niteleyen veya belirten kelimelere sıfat (ön ad) denir.
Sıfatları anlamanın en kolay yolu, bir ismin önüne gelip o isim hakkında bilgi verip vermediğine bakmaktır.
Örneğin:
- güzel çiçek
- kırmızı araba
- üç kitap
- bu ev
- hangi soru
Bu örneklerde güzel, kırmızı, üç, bu ve hangi kelimeleri isimleri tamamlamaktadır. Bu nedenle sıfattır.
Sıfatı Bulmanın Altın Kuralı
Bir kelimenin sıfat olup olmadığını anlamak için:
Önündeki veya sonrasındaki isme hangi, nasıl, kaç, kaçıncı, ne kadar gibi sorular yönelt.
Örneğin:
Kırmızı araba
Nasıl araba?
→ Kırmızı araba
Buradaki “kırmızı” sıfattır.
1. Sıfatların Temel Görevi
Sıfatlar isimlerin özelliklerini daha açık hâle getirir.
Karşılaştırma yapalım:
Bir ev gördüm.
Bu cümlede yalnızca evin varlığından söz edilir.
Büyük, beyaz bir ev gördüm.
Bu cümlede ise ev hakkında daha fazla bilgi verilmiştir.
- Büyük → evin boyutunu belirtir.
- Beyaz → evin rengini belirtir.
- Bir → evin sayısını belirtir.
Böylece anlatım daha ayrıntılı hâle gelir.
2. Sıfatların İsimle Birlikte Kullanılması
Sıfatlar genellikle isimlerden önce gelir.
Örnekler
mavi gömlek
uzun yol
çalışkan öğrenci
iki kitap
bu kalem
hangi soru
Burada:
- mavi → gömleği niteliyor.
- uzun → yolu niteliyor.
- çalışkan → öğrenciyi niteliyor.
- iki → kitabın sayısını belirtiyor.
- bu → kalemi belirtiyor.
- hangi → soruyu belirtiyor.
3. Sıfat Türleri
- sınıf düzeyinde sıfatları iki temel grupta inceleyebiliriz:
Niteleme Sıfatları
İsimlerin özelliklerini anlatır.
Belirtme Sıfatları
İsimleri işaret, sayı, belirsizlik veya soru yoluyla belirtir.
Belirtme sıfatları kendi içinde:
- İşaret sıfatları
- Sayı sıfatları
- Belgisiz sıfatlar
- Soru sıfatları
şeklinde incelenir.
4. Niteleme Sıfatları
İsimlerin nasıl olduğunu belirten sıfatlara niteleme sıfatı denir.
Örnekler
- güzel ev
- uzun yol
- kırmızı elma
- çalışkan öğrenci
- soğuk su
- eski kitap
- sessiz sınıf
Bu kelimeler isimlerin özelliklerini belirtmektedir.
Nasıl? sorusu
Niteleme sıfatını bulmak için isme:
Nasıl?
sorusunu sorabiliriz.
Nasıl ev?
→ Büyük ev.
Nasıl elma?
→ Kırmızı elma.
Nasıl öğrenci?
→ Çalışkan öğrenci.
5. Niteleme Sıfatlarını Cümlede Bulalım
Küçük çocuk bahçede oynuyordu.
“Çocuk” ismine:
Nasıl çocuk?
→ Küçük çocuk.
Bu nedenle küçük niteleme sıfatıdır.
Başka bir örnek:
Yaşlı adam bankta oturuyordu.
Nasıl adam?
→ Yaşlı adam.
Yaşlı → niteleme sıfatı
6. Belirtme Sıfatları
İsimleri özelliklerini anlatmak yerine belirten sıfatlara belirtme sıfatları denir.
Belirtme sıfatlarında genellikle:
- Hangi?
- Kaç?
- Kaçıncı?
- Kaçar?
- Ne kadar?
gibi sorulardan yararlanırız.
Belirtme sıfatları dört gruptur:
İşaret sıfatı
Sayı sıfatı
Belgisiz sıfat
Soru sıfatı
7. İşaret Sıfatları
Bir varlığın yerini işaret yoluyla belirten sıfatlara işaret sıfatı denir.
Örneğin:
- bu kitap
- şu ev
- o çocuk
- bu kalem
- şu masa
- o araba
Örnek
Bu kitap çok güzel.
“Kitap” kelimesine:
Hangi kitap?
→ Bu kitap.
“Bu” kelimesi kitabı işaret ederek belirttiği için işaret sıfatıdır.
8. “Bu, Şu, O” Her Zaman Sıfat Değildir
Bu ayrım çok önemlidir.
Bir kelime ismin önüne gelip ismi belirtiyorsa işaret sıfatıdır.
Bu kitap benim.
“Bu” → işaret sıfatı
Ancak isim olmadan kullanılırsa zamir olabilir:
Bu benim.
Burada “bu” kelimesinin yanında isim yoktur. Bir ismin yerini tuttuğu için işaret zamiridir.
Kural
Bu + isim → işaret sıfatı
Bu tek başına → işaret zamiri olabilir.
9. Sayı Sıfatları
İsimlerin sayılarını, sıralarını veya miktarlarını belirten sıfatlara sayı sıfatı denir.
Örneğin:
iki kitap
beş öğrenci
üçüncü sıra
yarım ekmek
çeyrek altın
Sayı sıfatları kendi içinde farklı türlerde incelenebilir.
10. Asıl Sayı Sıfatı
İsimlerin kesin sayılarını belirten sıfatlara asıl sayı sıfatı denir.
Örnek:
- iki kalem
- beş öğrenci
- on kitap
- yirmi soru
Örnek
Masada üç kitap var.
Kaç kitap?
→ Üç kitap
“Üç” asıl sayı sıfatıdır.
11. Sıra Sayı Sıfatı
Varlıkların sırasını belirten sıfatlara sıra sayı sıfatı denir.
Genellikle sayıların sonuna -ıncı / -inci / -uncu / -üncü eki getirilir.
Örnek:
- birinci
- ikinci
- üçüncü
- dördüncü
- beşinci
Örnek
İkinci öğrenci soruyu cevapladı.
Hangi öğrenci?
→ İkinci öğrenci.
“İkinci” sıra sayı sıfatıdır.
12. Üleştirme Sayı Sıfatı
Varlıkların eşit olarak paylaştırıldığını veya dağıtıldığını belirten sayı sıfatlarına üleştirme sayı sıfatı denir.
Sayıların sonuna genellikle:
-er / -ar
eki getirilir.
Örnek:
- ikişer
- üçer
- beşer
- onar
Örnek
Öğrencilere ikişer kalem dağıtıldı.
Kaçar kalem?
→ İkişer kalem.
“İkişer” üleştirme sayı sıfatıdır.
13. Kesir Sayı Sıfatları
Bir varlığın bütünün ne kadarlık bölümünü oluşturduğunu belirten sıfatlara kesir sayı sıfatı denir.
Örnek:
- yarım ekmek
- çeyrek saat
- yüzde onluk indirim
Örnek
Yarım ekmek yedi.
Ne kadar ekmek?
→ Yarım ekmek.
“Yarım” sayı sıfatıdır.
14. Belgisiz Sıfatlar
İsimlerin miktarını veya sayısını kesin olarak belirtmeden ifade eden sıfatlara belgisiz sıfat denir.
Örneğin:
- bazı öğrenciler
- birkaç kitap
- birçok insan
- kimi günler
- bütün sınıf
- her çocuk
- hiçbir öğrenci
- çoğu insan
Örnek
Bazı öğrenciler yarışmaya katıldı.
Kaç öğrenci?
Kesin bir sayı verilmemiştir.
Bu nedenle bazı belgisiz sıfattır.
15. Belgisiz Sıfatları Bulma
Belgisiz sıfatlarda sayı kesin değildir.
Örnekler
birkaç kitap
birçok insan
bazı sorular
kimi öğrenciler
her gün
bütün sınıf
Bu kelimeler isimleri kesin olmayan miktarlarda belirtmektedir.
16. Soru Sıfatları
İsimleri soru yoluyla belirten sıfatlara soru sıfatı denir.
Örneğin:
- hangi
- kaç
- kaçıncı
- ne kadar
Örnek
Hangi kitabı okuyorsun?
Hangi → soru sıfatı
Çünkü “hangi” kelimesi “kitap” ismini belirtmektedir.
Başka örnek:
Kaç öğrenci geziye katıldı?
“Kaç” → soru sıfatı
17. Soru Sıfatı ile Soru Zamiri Arasındaki Fark
Bu konu sınavlarda sıkça karşımıza çıkabilir.
Soru sıfatı
Soru kelimesinin yanında isim vardır.
Hangi kitabı aldın?
“Hangi” → soru sıfatı
Soru zamiri
Soru kelimesi ismin yerini tutar.
Hangisini aldın?
Burada “hangi” kelimesinin yanında isim bulunmamaktadır. Bu nedenle zamir olarak kullanılmıştır.
Altın kural
Soru kelimesi + isim → Soru sıfatı
Soru kelimesi tek başına → Soru zamiri olabilir.
18. Sıfat ile İsmi Birlikte Bulma
Sıfatları bulurken sıfatın hangi ismi belirttiğini de söylemeliyiz.
Örnek
Mavi çanta masanın üzerindeydi.
Mavi → sıfat
Çanta → isim
“Mavi”, çantanın rengini belirttiği için sıfattır.
Başka bir örnek:
Üç öğrenci yarışmaya katıldı.
Üç → sıfat
Öğrenci → isim
19. Bir İsim Birden Fazla Sıfat Alabilir
Bir isim birden fazla sıfatla nitelenebilir veya belirtilebilir.
Örnek
Uzun, beyaz bir elbise satın aldı.
Burada:
uzun → niteleme sıfatı
beyaz → niteleme sıfatı
bir → sayı/belirtme sıfatı
elbise → isim
Bir isim hakkında birden fazla özellik verilebilir.
20. Sıfatlar Cümleyi Nasıl Değiştirir?
Sıfatlar anlatımı daha ayrıntılı hâle getirir.
Sıfatsız:
Çocuk kitap okudu.
Sıfatlı:
Küçük çocuk yeni kitabını okudu.
İkinci cümlede çocuğun ve kitabın özellikleri hakkında daha fazla bilgi verilmiştir.
Sıfatlar bu nedenle anlatımı zenginleştirir ve ayrıntılandırır.
21. Sıfatların İsimleşmesi
Bazı durumlarda sıfatlar isimlerin yerini tutabilir.
Örnek
Yaşlılar bankta oturuyordu.
Burada “yaşlı” kelimesi aslında insanları niteleyebilecek bir sıfattır.
Ancak “insanlar” ismi kullanılmadığı için “yaşlılar” sözcüğü isim görevinde kullanılmıştır.
Başka bir örnek:
Çalışkanlar başarılı olur.
Burada “çalışkanlar” kelimesi belirli kişileri karşılamaktadır.
Bu kullanıma adlaşmış sıfat denir.
22. Sıfatları Bulurken Yapılan En Büyük Hata
Bir kelimenin tek başına sıfat olduğunu düşünmek yanlıştır.
Sıfatlar isimleri niteleyip belirtirken sıfat olur.
Örneğin:
Güzel bir gün geçirdik.
“Güzel” → günü nitelediği için sıfat.
Ama:
Güzeli seç.
Burada “güzel” bir ismin yerini tuttuğu için sıfat olarak kullanılmamıştır.
Unutma
Sıfatın görevi isimle birlikte ortaya çıkar.
23. “Bir” Kelimesine Dikkat!
“Bir” kelimesi cümlede farklı görevlerde kullanılabilir.
Örnek
Bir kitap aldım.
Burada “bir”, kitabın sayısını belirttiği için sayı sıfatıdır.
Bir gün seni ararım.
Burada “bir” kelimesi kesin olmayan bir zamanı ifade edebilir. Cümlenin bağlamına göre farklı görevler üstlenebilir.
Bu nedenle kelimelerin görevini belirlerken cümledeki kullanımına bakmalıyız.
24. Sıfat Tamlaması
Bir sıfatın bir isimle oluşturduğu kelime grubuna sıfat tamlaması denir.
Örneğin:
kırmızı elma
uzun yol
üç kitap
bu ev
bazı öğrenciler
Bu yapılarda:
Sıfat + İsim = Sıfat tamlaması
şeklinde düşünebiliriz.
25. Sıfat Tamlamalarını Bulalım
Cümle:
Küçük çocuk, mavi topuyla bahçede oynuyordu.
Sıfat tamlamaları:
küçük çocuk
mavi top
Sıfatlar:
küçük, mavi
İsimler:
çocuk, top
26. Niteleme ve Belirtme Sıfatlarını Karşılaştıralım
| Niteleme Sıfatı | Belirtme Sıfatı |
| güzel ev | bu ev |
| büyük çanta | üç çanta |
| kırmızı elma | bazı elmalar |
| çalışkan öğrenci | hangi öğrenci |
| uzun yol | birkaç yol |
Niteleme sıfatı → İsmin özelliğini bildirir.
Belirtme sıfatı → İsmi işaret, sayı, belirsizlik veya soru yoluyla belirtir.
27. Sıfatları Bulma Formülü
Bir cümlede sıfat ararken şu yöntemi kullan:
1. Önce isimleri bul.
2. İsmin önünde bulunan kelimelere bak.
3. İsme “nasıl, hangi, kaç, kaçıncı, kaçar, ne kadar?” sorularını sor.
4. İsmi niteleyen veya belirten kelimeyi bul.
Örnek
Beş çalışkan öğrenci yarışmaya katıldı.
İsim:
öğrenci
Sorular:
Kaç öğrenci?
→ Beş
Nasıl öğrenci?
→ Çalışkan
Sonuç:
beş → sayı sıfatı
çalışkan → niteleme sıfatı
28. Paragrafta Sıfatları Bulma
Sıfat soruları yalnızca tek cümlelerde sorulmaz. Paragraf içinde de sıfatları bulmamız istenebilir.
Örnek
Küçük çocuk, eski evin önünde iki arkadaşını bekliyordu. Bir süre sonra üç çocuk birlikte parka gitti.
Sıfatlar:
- küçük → niteleme sıfatı
- eski → niteleme sıfatı
- iki → sayı sıfatı
- üç → sayı sıfatı
29. Sıfatlarda Sık Yapılan Hatalar
Hata 1: Her renk adını sıfat sanmak
Renk kelimesinin sıfat olabilmesi için bir ismi nitelemesi gerekir.
Mavi araba → “mavi” sıfat.
Hata 2: “Bu” kelimesini her zaman sıfat sanmak
Bu kitap → sıfat.
Bu benim. → zamir.
Hata 3: “Kaç” kelimesini her zaman soru sıfatı sanmak
Kaç kitap aldın? → soru sıfatı.
Kaçını aldın? → zamir.
Hata 4: Sıfatı tek başına değerlendirmek
Sıfatın görevi cümledeki isme bağlıdır.
30. Konu Özeti
Sıfatlar, isimleri niteleyen veya belirten kelimelerdir.
Niteleme sıfatları
İsmin nasıl olduğunu belirtir.
güzel ev
uzun yol
kırmızı elma
Belirtme sıfatları
İsmi çeşitli yönlerden belirtir.
İşaret sıfatı
bu kitap, şu ev, o çocuk
Sayı sıfatı
iki kitap, üçüncü sıra, ikişer kalem
Belgisiz sıfat
bazı öğrenciler, birkaç kitap, birçok insan
Soru sıfatı
hangi kitap, kaç öğrenci, kaçıncı sıra
31. Sıfatları Hızlı Öğrenme Tablosu
| Soru | Sıfat Türü | Örnek |
| Nasıl? | Niteleme | güzel ev |
| Hangi? | İşaret / soru | bu ev / hangi ev |
| Kaç? | Sayı / soru | üç kitap / kaç kitap |
| Kaçıncı? | Sıra sayı / soru | ikinci sıra / kaçıncı sıra |
| Kaçar? | Üleştirme sayı | ikişer kalem |
| Ne kadar? | Kesir / soru | yarım ekmek / ne kadar ekmek? |
| Belirsiz miktar? | Belgisiz | birkaç kitap |
Kendimizi Test Edelim
1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde niteleme sıfatı vardır?
A) Üç kitap aldım.
B) Bu çanta benim.
C) Güzel bir gün geçirdik.
D) Hangi filmi izledin?
Cevap: C
2. “Kırmızı araba hızla uzaklaştı.” cümlesinde “kırmızı” sözcüğünün türü nedir?
A) İsim
B) Niteleme sıfatı
C) Soru sıfatı
D) Zamir
Cevap: B
3. “Bu kitap çok güzel.” cümlesinde “bu” sözcüğü nedir?
A) İşaret sıfatı
B) İşaret zamiri
C) Soru sıfatı
D) İsim
Cevap: A
4. “Kaç öğrenci geziye katılacak?” cümlesinde “kaç” sözcüğü nedir?
A) Belgisiz sıfat
B) Niteleme sıfatı
C) Soru sıfatı
D) İşaret sıfatı
Cevap: C
5. “Bazı öğrenciler yarışmaya katıldı.” cümlesinde “bazı” sözcüğü nedir?
A) Belgisiz sıfat
B) Soru sıfatı
C) Niteleme sıfatı
D) İşaret sıfatı
Cevap: A
6. “İkinci öğrenci soruyu çözdü.” cümlesinde “ikinci” hangi sıfattır?
A) Asıl sayı sıfatı
B) Sıra sayı sıfatı
C) Belgisiz sıfat
D) İşaret sıfatı
Cevap: B
7. “Öğrencilere üçer kalem dağıtıldı.” cümlesinde “üçer” hangi sıfattır?
A) Asıl sayı sıfatı
B) Sıra sayı sıfatı
C) Üleştirme sayı sıfatı
D) Belgisiz sıfat
Cevap: C
8. “Yaşlılar bankta oturuyordu.” cümlesinde “yaşlılar” için hangisi söylenebilir?
A) İşaret sıfatıdır.
B) Soru sıfatıdır.
C) Adlaşmış sıfattır.
D) Sayı sıfatıdır.
Cevap: C
Unutma!
Sıfatları bulmanın en önemli yolu ismi bulmaktır.
Önce:
İsim nerede?
diye sor.
Sonra:
Bu isim nasıl, hangi, kaç, kaçıncı, kaçar veya ne kadar?
diye düşün.
Örneğin:
“Üç güzel çiçek bahçede açmış.”
- çiçek → isim
- güzel → niteleme sıfatı
- üç → sayı sıfatı
Kısacası:
Sıfat + İsim = Sıfat Tamlaması
Sıfatlar isimleri daha ayrıntılı ve anlaşılır hâle getirir. Bu nedenle sıfatları öğrenirken yalnızca kelimeyi ezberlemek yerine hangi ismi nitelediğine veya belirttiğine dikkat etmek gerekir.