Zamir Nedir?
İsimlerin yerini tutan ve isimlerin tekrar tekrar kullanılmasını önleyen kelimelere zamir (adıl) denir.
Zamirler, bir varlığın adını doğrudan söylemek yerine onun yerine kullanılır.
Örnek
Ayşe bugün okula geldi. Ayşe derse hemen başladı.
Bu cümlede “Ayşe” kelimesi iki kez kullanılmıştır.
Bunun yerine:
Ayşe bugün okula geldi. O, derse hemen başladı.
diyebiliriz.
Buradaki “o” kelimesi Ayşe’nin yerine geçtiği için zamirdir.
Kısaca:
İsmin yerini tutuyorsa → Zamir
1. Zamirlerin Görevi
Zamirlerin en önemli görevi, cümlede isimlerin tekrarını önlemektir.
Örnek
Mehmet kitabını aldı. Mehmet kitabını çantasına koydu.
Bu cümlede “Mehmet” kelimesi gereksiz yere tekrar edilmiştir.
Daha doğru kullanım:
Mehmet kitabını aldı. O, kitabını çantasına koydu.
Burada o, Mehmet’in yerini tutmuştur.
2. Zamir Türleri
- sınıf düzeyinde zamirleri temel olarak şu şekilde öğrenebiliriz:
- Kişi zamirleri
- İşaret zamirleri
- Belgisiz zamirler
- Soru zamirleri
Bunların yanında ilerleyen konularda dönüşlülük zamiri ve ilgi zamiri gibi türlerle de karşılaşabiliriz.
3. Kişi Zamirleri
İnsan isimlerinin yerine kullanılan zamirlere kişi zamiri denir.
Kişi zamirleri şunlardır:
ben, sen, o, biz, siz, onlar
Örnek
Ben bugün okula erken geldim.
“Ben” konuşan kişinin adının yerine kullanılmıştır.
Sen bu kitabı okudun mu?
“Sen” karşıdaki kişinin adının yerine kullanılmıştır.
Onlar bahçede oyun oynuyor.
“Onlar” birden fazla kişinin yerine kullanılmıştır.
4. Kişi Zamirleri Tablosu
| Kişi | Zamir |
| 1. tekil kişi | ben |
| 2. tekil kişi | sen |
| 3. tekil kişi | o |
| 1. çoğul kişi | biz |
| 2. çoğul kişi | siz |
| 3. çoğul kişi | onlar |
Örnek
Ben → konuşan kişi
Sen → dinleyen kişi
O → hakkında konuşulan kişi
Biz → konuşanlar
Siz → dinleyenler
Onlar → hakkında konuşulan kişiler
5. “O” Kelimesine Dikkat!
“O” kelimesi cümlede farklı görevlerde kullanılabilir.
Kişinin yerine kullanılırsa
Ayşe bugün gelmedi. O hastaymış.
O → kişi zamiri
Bir ismin önüne gelip onu belirtiyorsa
O çocuk benim kardeşim.
Burada “o”, “çocuk” ismini belirttiği için işaret sıfatıdır.
Çok önemli!
O + isim → işaret sıfatı
O tek başına → zamir olabilir
6. İşaret Zamirleri
Varlıkların adını söylemeden onları işaret ederek karşılayan zamirlere işaret zamiri denir.
Örneğin:
bu, şu, o, bunlar, şunlar, onlar
Örnek
Bu benim.
“Bu” kelimesi belirli bir varlığın yerine kullanılmıştır.
Kitaplardan şunu seçtim.
“Şunu” belirli bir kitabın yerine kullanılmıştır.
Bunlar senin mi?
“Bunlar” birden fazla varlığın yerine kullanılmıştır.
7. İşaret Sıfatı ile İşaret Zamiri Arasındaki Fark
Bu konu çok önemlidir.
İşaret sıfatı
İşaret kelimesinden sonra isim gelir.
Bu kitap benim.
“Bu” → işaret sıfatı
Çünkü “kitap” ismini belirtmektedir.
İşaret zamiri
İşaret kelimesi ismin yerini tutar.
Bu benim.
“Bu” → işaret zamiri
Çünkü yanında isim yoktur ve bir varlığın yerini tutmaktadır.
Altın Kural
İşaret kelimesinden sonra isim varsa → Sıfat
İsim yoksa ve kelime ismin yerini tutuyorsa → Zamir
8. Belgisiz Zamirler
Bir varlığın adını belirsiz şekilde karşılayan zamirlere belgisiz zamir denir.
Örneğin:
- biri
- birisi
- bazıları
- birkaçı
- çoğu
- hepsi
- herkes
- kimse
- hiçbiri
- kimi
Örnek
Herkes bahçeye çıktı.
“Herkes” belirli kişilerin isimlerinin yerine kullanılmıştır.
Bu nedenle belgisiz zamirdir.
Öğrencilerin bazıları yarışmaya katıldı.
“Bazıları” belirli olmayan öğrencilerin yerine kullanılmıştır.
9. Belgisiz Sıfat ile Belgisiz Zamir Arasındaki Fark
Bu ayrım sınavlarda çok önemlidir.
Belgisiz sıfat
Belgisiz kelimeden sonra isim gelir.
Bazı öğrenciler yarışmaya katıldı.
“Bazı” → belgisiz sıfat
Çünkü “öğrenciler” ismini belirtmektedir.
Belgisiz zamir
Belgisiz kelime ismin yerine geçer.
Öğrencilerin bazıları yarışmaya katıldı.
“Bazıları” → belgisiz zamir
Çünkü burada “öğrenciler” kelimesinin yerine kullanılmıştır.
Karşılaştır:
Bazı öğrenciler → sıfat
Bazıları → zamir
10. Soru Zamirleri
İsimlerin yerini soru yoluyla tutan kelimelere soru zamiri denir.
En sık kullanılan soru zamirleri:
- kim
- ne
- hangisi
- kaçı
Örnek
Kim geldi?
“Kim” bir kişinin adının yerini tuttuğu için soru zamiridir.
Hangisini seçtin?
“Hangisini” bir varlığın adının yerine geçtiği için soru zamiridir.
Kitapların hangisi senin?
“Hangisi” bir kitabın yerini tuttuğu için soru zamiridir.
11. Soru Sıfatı ile Soru Zamiri Arasındaki Fark
Çok dikkat edilmesi gereken bir konudur.
Soru sıfatı
Soru kelimesinin yanında isim bulunur.
Hangi kitabı aldın?
“Hangi” → soru sıfatı
Çünkü “kitap” ismini belirtmektedir.
Soru zamiri
Soru kelimesi ismin yerini tutar.
Hangisini aldın?
“Hangisini” → soru zamiri
Çünkü yanında isim yoktur.
Bir başka örnek
Kaç kitap aldın?
Kaç → soru sıfatı
Kaçını aldın?
Kaçını → soru zamiri
12. Dönüşlülük Zamiri
Türkçede dönüşlülük zamiri “kendi” kelimesidir.
Kişilerin yaptığı işin yine kendilerine yöneldiğini belirtir.
Örnek
Bu işi kendim yaptım.
Çocuk kendini aynada gördü.
Öğrenciler projeyi kendileri hazırladı.
Bu cümlelerde “kendi” sözcüğü dönüşlülük zamiridir.
13. Dönüşlülük Zamiri Nasıl Bulunur?
Cümlede kendi kelimesi ve onun ek almış biçimleriyle karşılaşabiliriz:
- kendim
- kendin
- kendisi
- kendimiz
- kendiniz
- kendileri
- kendine
- kendini
- kendimizden
Örnek
Kendim karar verdim.
Kendine dikkat et.
Çocuk kendini aynada gördü.
Bunların hepsinde “kendi” anlamı vardır.
14. Zamirlerin Ek Alması
Zamirler cümlede çeşitli ekler alabilir.
Örneğin:
ben → beni → bana → bende → benden
sen → seni → sana → sende → senden
o → onu → ona → onda → ondan
Bu kelimeler ek almış olsa da zamir olma özelliklerini koruyabilir.
Örnek
Öğretmen bana bir kitap verdi.
“Bana” → “ben” kişi zamirinin ek almış biçimidir.
15. Zamirleri Cümlede Bulalım
Cümle:
Ben bu kitabı ona verdim.
Zamirler:
ben → kişi zamiri
ona → kişi zamiri
Cümle:
Bunları masanın üzerine koy.
Bunları → işaret zamiri
Cümle:
Herkes toplantıya katıldı.
Herkes → belgisiz zamir
Cümle:
Hangisini almak istiyorsun?
Hangisini → soru zamiri
16. Zamir ile İsim Arasındaki Fark
İsim
Varlığın veya kavramın adını doğrudan söyler.
Mehmet okula gitti.
Zamir
İsmin yerine kullanılır.
O okula gitti.
Mehmet → isim
O → zamir
17. Zamir ile Sıfat Arasındaki Fark
Bu ayrım çok önemlidir.
Sıfat
İsmi niteler veya belirtir.
Bu kitap çok güzel.
“Bu” → işaret sıfatı
Çünkü “kitap” ismini belirtmektedir.
Zamir
İsmin yerini tutar.
Bu çok güzel.
“Bu” → işaret zamiri
Çünkü herhangi bir ismin yerine kullanılmıştır.
18. Aynı Kelime Farklı Görevlerde Kullanılabilir
Bir kelimenin türünü yalnızca kelimeye bakarak belirlememeliyiz.
Kelimenin cümledeki görevine bakmalıyız.
Örnek
Bu kalem benim.
“Bu” → işaret sıfatı
Bu benim.
“Bu” → işaret zamiri
Aynı kelime, farklı cümlelerde farklı görevler üstlenmiştir.
19. “Bazı” Kelimesine Dikkat!
Örnek 1
Bazı öğrenciler geziye katıldı.
“Bazı” → belgisiz sıfat
Çünkü “öğrenciler” ismini belirtiyor.
Örnek 2
Öğrencilerin bazıları geziye katıldı.
“Bazıları” → belgisiz zamir
Çünkü öğrencilerin yerine kullanılıyor.
20. “Bir” Kelimesine Dikkat!
“Bir” kelimesi her zaman zamir değildir.
Bir kitap aldım.
“Bir” → sayı sıfatı
Çünkü “kitap” ismini belirtiyor.
Ancak:
Biri kapıyı çaldı.
“Biri” → belgisiz zamir
Çünkü bir kişinin yerine kullanılmıştır.
21. Zamirlerin Cümledeki Önemi
Zamirler olmasaydı bazı cümlelerde aynı isimleri tekrar tekrar kullanmak zorunda kalırdık.
Tekrarlı kullanım:
Elif okula geldi. Elif çantasını bıraktı. Elif arkadaşlarının yanına gitti.
Zamir kullanımı:
Elif okula geldi. Çantasını bıraktı ve arkadaşlarının yanına gitti. O, daha sonra sınıfa geçti.
Zamirler anlatımda gereksiz tekrarları önler ve cümlelerin daha akıcı olmasına yardımcı olur.
22. Zamirleri Bulma Yöntemi
Bir cümlede zamir ararken şu adımları uygulayabiliriz:
1. İsimleri belirle.
2. Bir kelimenin herhangi bir ismin yerine geçip geçmediğine bak.
3. “Bu kelime bir ismin yerine mi kullanılmış?” diye sor.
4. Eğer isim yerine kullanılmışsa zamirin türünü belirle.
Örneğin:
Bazıları erken geldi.
“bazıları” → Bir grup kişinin yerine kullanılmış.
Belgisiz zamir
23. Parçada Zamirleri Bulalım
Ahmet sabah erkenden okula geldi. O, arkadaşlarını bahçede gördü. Bazıları top oynuyordu. Ahmet onların yanına gitti ve birlikte oyun oynadılar.
Bu parçada:
O → kişi zamiri
Bazıları → belgisiz zamir
onların → kişi zamiri
Zamirleri bulurken hangi ismin yerine kullanıldığını düşünmek gerekir.
24. Zamirlerde Sık Yapılan Hatalar
Hata 1: “Bu” kelimesini her zaman zamir sanmak
Bu kitap → işaret sıfatı
Bu benim → işaret zamiri
Hata 2: “Bazı” kelimesini her zaman zamir sanmak
Bazı öğrenciler → belgisiz sıfat
Bazıları → belgisiz zamir
Hata 3: Soru kelimelerini karıştırmak
Hangi kitap? → soru sıfatı
Hangisi? → soru zamiri
Hata 4: Zamirlerin ek alabileceğini unutmak
Bana, seni, onu, kendine
Bu kelimeler de zamir görevinde kullanılabilir.
25. Zamir Türleri Özet Tablosu
| Zamir Türü | Örnekler |
| Kişi zamiri | ben, sen, o, biz, siz, onlar |
| İşaret zamiri | bu, şu, o, bunlar, şunlar |
| Belgisiz zamir | herkes, biri, bazıları, hepsi, çoğu |
| Soru zamiri | kim, ne, hangisi, kaçı |
| Dönüşlülük zamiri | kendi |
26. Zamir ve Sıfatları Karşılaştırma Tablosu
| Sıfat | Zamir |
| bu kitap | bu |
| şu ev | şu |
| o çocuk | o |
| bazı öğrenciler | bazıları |
| hangi kitap | hangisi |
| kaç kitap | kaçı |
| üç kitap | — |
En önemli ayrım:
Sıfat → İsmin yanında bulunur.
Zamir → İsmin yerini tutar.
27. Sınavlarda Çok İşe Yarayacak Taktik
Bir kelimenin sıfat mı zamir mi olduğunu anlamakta zorlanıyorsan:
Kelimeden sonra isim getir.
Örneğin:
Bu
“Bu kitap” diyebiliyor muyuz?
Evet.
Bu durumda “bu”, isimle birlikte kullanılırsa sıfat olabilir.
Ama cümlede:
Bu benim.
şeklinde kullanılmışsa bir ismin yerini tuttuğu için zamirdir.
Aynı yöntemi:
hangi, kaç, bazı, şu, o
gibi kelimelerde de kullanabilirsin.
28. Kendimizi Test Edelim
1. Aşağıdakilerden hangisi kişi zamiridir?
A) güzel
B) onlar
C) üç
D) hangi
Cevap: B
2. “Bu benim.” cümlesinde “bu” sözcüğünün türü nedir?
A) İşaret sıfatı
B) İşaret zamiri
C) Belgisiz sıfat
D) Soru zamiri
Cevap: B
3. “Bu kitap benim.” cümlesinde “bu” sözcüğü nedir?
A) Kişi zamiri
B) İşaret zamiri
C) İşaret sıfatı
D) Belgisiz zamir
Cevap: C
4. “Bazıları yarışmaya katılmadı.” cümlesinde “bazıları” nedir?
A) Belgisiz sıfat
B) Belgisiz zamir
C) İşaret sıfatı
D) Kişi zamiri
Cevap: B
5. “Bazı öğrenciler yarışmaya katıldı.” cümlesinde “bazı” nedir?
A) Belgisiz zamir
B) Belgisiz sıfat
C) Soru zamiri
D) Kişi zamiri
Cevap: B
6. “Hangisini seçtin?” cümlesinde “hangisini” nedir?
A) Soru sıfatı
B) İşaret zamiri
C) Soru zamiri
D) Belgisiz sıfat
Cevap: C
7. “Hangi kitabı seçtin?” cümlesinde “hangi” nedir?
A) Soru zamiri
B) Soru sıfatı
C) Kişi zamiri
D) Belgisiz zamir
Cevap: B
8. “Kendim yaptım.” cümlesinde “kendim” nedir?
A) İşaret zamiri
B) Belgisiz zamir
C) Dönüşlülük zamiri
D) Soru zamiri
Cevap: C
29. Konu Özeti
Zamirler, isimlerin yerini tutan kelimelerdir.
Kişi zamirleri
ben, sen, o, biz, siz, onlar
İşaret zamirleri
bu, şu, o, bunlar, şunlar
Belgisiz zamirler
biri, bazıları, herkes, hepsi, çoğu, hiçbiri
Soru zamirleri
kim, ne, hangisi, kaçı
Dönüşlülük zamiri
kendi
Unutma!
Zamirler konusunda en önemli soru şudur:
“Bu kelime bir ismin yerini mi tutuyor?”
Cevap evet ise zamir olma ihtimali yüksektir.
Özellikle şu ayrımları çok iyi öğren:
bu kitap → işaret sıfatı
bu → işaret zamiri
bazı öğrenciler → belgisiz sıfat
bazıları → belgisiz zamir
hangi kitap → soru sıfatı
hangisi → soru zamiri
kaç öğrenci → soru sıfatı
kaçı → soru zamiri
Kısacası:
İsmin önüne gelip onu belirten/niteleyen → Sıfat
İsmin yerine geçen → Zamir
Bu ayrımı doğru yaptığında 5. sınıf Türkçe zamirler konusunun en önemli bölümünü öğrenmiş olursun.